bệnh dời leo

( zona )

BS HỒ ÐẮC DUY

l sao gọi là "dời leo"?

Bệnh dời leo (zona) hay bệnh vắt khăn do siêu vi varicella-zoster gây ra. Bệnh thể hiện bằng những đám mụn nước trên da, dọc theo những dây thần kinh ngoại biên, giống như ta vắt một cái khăn trên vai, hoặc giống như con dời bò để lại những vệt sáng. Vì vậy, dân gian gọi là bệnh dời leo hay bệnh vắt khăn.

Bệnh thường xảy ra sau tuổi trưởng thành, đặc biệt là ở tuổi trên 40. Nam nữ đều có tỉ lệä mắc bệnh như nhau. Người già, người suy giảm miễn dịch (AIDS), người mắc các bệnh ung thư, tiểu đường, lao phổi nặng có nguy cơ mắc bệnh dời leo nhiều hơn.

l bệnh biểu hiện ra sao?

Khởi đầu thấy ngứa, thỉnh thoảng lại có cảm giác rát bỏng, châm chích ở một phần da nào đó, cảm giác này xuất hiện dọc theo vùng da sắp tổn thương. Có người thấy sốt, mệt mỏi. nhức đầu, ớn lạnh rồi đột nhiên thấy xuất hiện một vài chấm hoặc một đám màu hồng trên da, kiểu như dị ứng. Trên những đám này hình thành những mụn nước nhỏ li ti tụ thành từng mảng rồi phồng nước. Các tổn thương trên da mọc dọc theo đường đi của các dây thần kinh nhưng không xuất hiện ngay cùng một lúc mà có thể mọc cách nhau vài ba hôm. Sau vài ngày, các mụn nước trong này sẽ trở nên đục, kéo dài một tuần rồi vỡ ra, đóng vảy thâm đen. Khi vảy bị bóc ra, sẽ thấy một vết loét lõm ở giữa. Vết loét sẽ tự lành sau 2 - 3 tuần, để lại sẹo trắng hồng rất rõ. các vết lóet có thể xuất huyết, hoại tử, đôi khi bị bội nhiễm. Ðiểm đặc biệt là các tổn thương trên da của bệnh dời leo chỉ phân bố ở một bên của cơ thể.

Thông thường, bệnh hay thấy ở ngực (dọc theo các xương sườn), bụng, lưng, thắt lưng, có khi ở vùng xương cùng, mông, vùng đáy chậu hoặc cơ quan sinh dục ngoài. Nếu tổn thương ở vùng đầu mặt, vùng mắt thì rất đau và dễ để lại sẹo xấu. Khi các tổn thương xảy ra ở mặt và ống tai, có thể gây liệt nửa mặt, nhức tai, chóng mặt (hội chứng Ramsay-Hunt). Nếu các tổn thương xảy ra ở trong miệng, vòm hầu, lưỡi thì sẽ gây khó nuốt. Ðôi khi, tổn thương của bệnh dời leo "ăn" theo dây thần kinh mắt thì phải hết sức thận trọng vì có thể gây loét giác mạc, cần phải đi khám ngay tại chuyên khoa mắt!

Khi xuất hiện các tổn thương ngoài da thì các triệu chứng ban đầu (sốt, ớn lạnh...) sẽ giảm dần; nhưng đồng thời lại nổi hạch ở vùng có tổn thương: hạch nách (tổn thương ở vùng lưng - ngực), hạch bẹn (tổn thương ở vùng mông, đùi). Hạch thường sưng to và đau, khi lành các vết loét thì hạch cũng biến mất.

l bệnh có tái phát và để lại di chứng không?

Bệnh tương đối lành tính trừ trường hợp có tổn thương ở mắt, tai và vòm hầu. Thai nhi không bị ảnh hưởng gì nếu người mẹ mắc bệnh trong thời gian có thai. Ðối với những người cao tuổi, bệnh thường xảy ra hơn và hay có di chứng hơn so với người trẻ. Di chứng của bệnh dời leo chỉ xảy ra ở một số bệnh nhân. Ðó là những cơn đau dọc theo các dây thần kinh đã bị tổn thương hoặc đau ở các vết sẹo cũ của zona. Sau khi lành bệnh, các cơn đau như thế vẫn tồn tại ở 50% số bệnh nhân, trên 50 tuổi thì hay bị di chứng này hơn. Việc điều trị các cơn đau do di chúng của bệnh dời leo rất phức tạp.

Tổn thương của bệnh dời leo có thể lan tỏa hoặc xuất hiện trở đi trở lại, đặc biệt ở bệnh nhân bị suy giảm miễn dịch, cơ địa mất sức đề kháng do những nguyên nhân khác nhau(ung thư, nhiễm trùng nặng, suy dinh dưỡng). Ðặc biệt, ở bệnh nhân AIDS các tổn thương của bệnh dời leo thường xuất hiện nhiều nôi trên cơ thể, khó lành, có thể gây ảnh hưởng xấu cho nội tạng, nhất là phổi, và có thể gây tử vong.

l làm sao để tránh lây bệnh?

Bệnh lây do tiếp xúc trực tiếp; nhưng nếu trước đây đã mắc bệnh trái rạ thì siêu vi varicella-zoster có thể ẩn nấp tại các hạch thần kinh và hoạt động trở lại gây bệnh dời leo. Siêu vi gây bệnh có nhiều trong mụn nước của tổn thương trên da. Do đó, để phòng bệnh cần cách ly bệnh nhân, không nên tiếp xúc trực tiếp. Khi trong nhà có người mắc bệnh, nên chú ý vệ sinh thân thể hằng ngày, không dùng chung khăn, nằm chung giường. Tuy bệnh sẽ tự khỏi sau 2-3 tuần, nhưng tốt nhất là nên đưa bệnh nhân đi khám tại bệnh viện để được điều trị đến nơi đến chốn, nhất là khi có tổn thương ở vùng đầu, mặt, miệng. Tuyệt đối không nên mời "thầy khoáng" (vì không "khoáng" cũng khỏí!) hoặc tự chữa lấy bằng cách đắp các loại "thuốc" không rõ nguồn gốc lên các nơi bị tổn thương.

BS HỒ ÐẮC DUY