bỆNH SỞI

không NÊN coi thường

bs hồ đắc duy

Có nhiều người cho rằng chẳng có vấn đề gì quan trọng khi trẻ lên ban đỏ (sởi). Ðúng, nếu bạn biết chắc rằng mình đã hiểu rõ cách đề phòng các biến chứng cũng như hậu quả của bệnh này. Bạn hãy nhìn một tấm hình được chụp cách đây 15 năm: một em bé bị ban đỏ và suy dinh dưỡng thiếu sự chăm sóc. Mắt cũa bé bị khô, giác mạc lồi ra, hoại tử và mắt sắp sửa bị "nổ" ra ...

Thế nào là Bệnh ban đỏ?

Ban đỏ là bệnh do một loại siêu vi có tên Paramyxovirus influenzae gây ra, thường xảy ra ở lứa tuổi nhà trẻ và tiểu học. Bệnh lây theo đường hô hấp là chính. Chỉ cần trong nhà trẻ có một bé bị bệnh thì trong một ngày có thể lây cho hầu hết các cháu chưa được miễn dịch. Ban đỏ là bệnh rất hay lây. Nguồn bệnh duy nhất là người. Siêu vi có trong nhớt cổ họng, sinh sản phát triển trong lớp biểu bì hô hấp. Khi ho, hắt hơi, sổ mũi, la, khóc, nói chuyện, siêu vi bắn tung ra ngoài không khí. Ðó là nguồn lây chính và thông thường nhất. Siêu vi cũng hiện diện nhiều trong nước tiểu.

Bốn thời kỳ của bệnh

Bệnh ban đỏ xảy ra theo bốn thời kỳ:

- Thời kỳ bị lây bệnh: (10 ngày) từ khi bị nhiễm siêu vi ban đỏ thì từ 10 đến 12 ngày sau trẻ mới có triệu chứng đầu tiên. Có khi lâu đến 3 tuần lễ.

- Thời kỳ phát bệnh: (kéo dài 3-4 tuần)

+ Sốt cao, đau đầu, mệt đừ, ngày càng biếng và bỏ ăn vì đau miệng.

+ Chảy nước mắt, hay nheo mắt vì chói sáng, phù mi mắt, tròng trắng mắt đỏ hồng, có nhiều đường tia máu, mắt kèm nhèm.

+ Ho, sổ mũi. Ho nặng tiếng, càng ngày càng ho nhiều hơn. Tiếng ho nghe như chó sủa. Ðôi khi co rút cả lồng ngực.

+ Trong miệng đỏ, khô, dộp môi. Nếu để ý phía trong má có một vài vết loét đỏ hồng xung huyết có đốm trắng (dấu Koplik). Ðó là dấu hiệu đặc biệt của bệnh ban đỏ. Dấu hiệu này xảy ra trước khi phát ban khoảng nửa ngày.

- Thời kỳ phát ban: (kéo dài 4-5 ngày)

Ban đỏ mọc đầu tiên ở sau tai, lên trán, mặt, đồng thời lan xuống cổ, ngực, bụng và chạy dần xuống hai chân. Khi ban bắt đầu mọc thì sốt cao, có khi trẻ bị làm kinh, co giật; khi ban mọc đến hai chân và bàn tay thì bớt và hết sốt.

Trong thời gian đầu, khi ban mọc thì ho dữ dội hơn, mắt lèm nhèm nhiều hơn, trẻ bỏ ăn, đừ, mệt và đuối sức, nhưng khi mọc đến chân, hết sốt thì bé đòi uống nước nhiều hơn và đòi ăn nhiều hơn.

- Thời kỳ sởi bay:

Khi ban mọc đến chân thì các dấu ban ở sau tai, trán, mặt bắt đầu bay dần.. Trường hợp lên ban dày đặc như cơm cháy thì các vết ban sẽ để lại một lớp vảy mịn, sau chuyển sang màu thâm đen như các vết vằn da hổ và sẽ biến mất sau một tuần đến 10 ngày. Ðây là lúc mà sức đề kháng của trẻ kém nhất, trẻ rất dễ bị bội nhiễm.

biến chứng ra sao?

Dân gian thường gọi là ban "lậm" vào nội tạng. Thông thường đây là những trường hợp trẻ bị bệnh không được chăm sóc chu đáo, hoặc chữa trị không đúng cách làm cho thể trạng của trẻ ngày càng suy sụp. Biến chứng có thể là viêm phổi (sưng phổi), nếu không khéo điều trị, sẽ ảnh hưởng đến sinh mạng. Trẻ có thể chảy mủ tai do viêm tai giữa, viêm thanh quản, tiêu đàm máu hoặc tiêu chảy kéo dài dẫn đến suy dinh dưỡng, còi cọp. Nếu ban đỏ xảy ra trên một bệnh nhi suy dinh dưỡng sẽ có thể dẫn đến khô mắt, mù lòa hoặc cam tẩu mã rất nguy kịch.

Biến chứng nặng dễ gây tử vong là viêm não tủy, thường xuất hiện vào ngày thứ 4-7 sau khi mọc ban, có khi lâu hơn. Lúc đó, bệnh nhi sẽ sốt cao trở lại, nhức đầu, ói, co giật. Tử vong trong khoảng 10%, các trường hợp sống sót thường có di chứng thần kinh.

săn sóc và phòng ngừa như thế nào ?

Mắt, miệng và mũi là những nơi cần phải luôn luôn theo dõi va làm vệ sinh thường xuyên bằng nước sạch vô trùng. theo dõi xem trẻ có than đau tai không ?

Nếu cần thiết lắm thì mới tắm trong thời kỳ phát bệnh và phát ban. Khi sởi bay thì nên tắm cho trẻ bằng nước ấm, trong một phòng kín gió để khỏi nhiễm lạnh đột ngột. Cho trẻ ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu. Nếu trẻ không ăn thì cố gắng cho uống nhiều nước cam, chanh. Tránh tối đa việc ăn kiêng. Trẻ sẽ phục hồi nhanh, thậm chí lên cân nếu ăn uống đầy đủ sau khi trẻ thèm ăn trở lại.

Bệnh lây từ giai đoạn đầu, lúc trẻ mới sốt mà ban chưa mọc, nên việc cách ly để tránh lây lan cho trẻ khác ít hiệu quả.

Cách đề phòng ban đỏ tốt nhất là chủng ngừa bằng vắc-xin sởi cho trẻ khi được 9-11 tháng tuổi (trong Chương trình tiêm chủng mở rộng hoặc Những ngày tiêm chủng toàn quôc vào tháng 11 và 12 hàng năm) tại các trạm y tế phường, xa õ.

Nếu chẳng may trẻ bị lên ban đỏ, nên đưa cháu đi khám bệnh để được hướng dẫn cách chăm sóc, tránh biến chứng. Hiện nay, vẫn còn rất nhiều thành kiến sai lầm về bệnh ban đỏ, nhất là ở nông thôn, cho rằng khi đã lên ban thì phải kiêng ăn, kiêng gió, kiêng nước và phải đi kiếm thầy ban chữa mới khỏi, đi bác sĩ tiêm chích thì chết (?!). Chính những thành kiến mù quáng đó của người lớn làm cho trẻ bị èo uột, dễ bội nhiễm dẫn đến suy dinh dưỡng viêm phổi, mù lòa... n