Bệnh đau khớp
xương (Osteoarthritis =
OA)
Bác Sĩ Lương Phụng Hoàng
Ðây là bệnh thông thường
nhất của nhân loại và ngay đến cả những thú vật cũng thường bi Bệnh
này còn thường được gọi chung là bệnh đau phong thấp. Chủ yếu của
căn bệnh này là sự hao mòn sụn bọc ở đầu khớp xương và phần xương
phía dưới (sụn màu trắng như ta ăn chân gà vậy). Những ai trên 70
tuổi thì đều bị và hay bị đaụ Tuy nhiên hầu như mọi người bắt đầu ở
tuổi 40 là các khớp xương chính (weight bearing joints) như xương háng,
đầu gối đều có một sự thay đổi hao mòn mặc dầu chưa có triệu chứng
đaụ Ðây là đúng theo luật thoái hóa của tạo hóa càng lớn tuổi thì
gân cốt càng lỏng. Bệnh này không phân biệt phái giới chủng tộc
cho nên nam nữ mọi giống đều bị đau khớp xương giống nhaụ
Bệnh đau khớp xương là sự
hao mòn tự nhiên của cơ thể (primary OA) vì các khớp xương cử động và
sử dụng hoài, cũng phải hao mòn và hư hao theo thời gian (cũng giống
như bánh xe chạy hoài, đạp thắng hoài cũng phải mòn). Bệnh thường
ảnh hưởng đến khớp xương nhỏ ở ngón tay, cột xương sống, cổ và xương
háng, đầu gối và ngón chân cáị Bệnh đau khớp xương có thể bị gây ra
từ một số bệnh khác làm cho bệnh nhân bị đau sớm hơn lúc còn trẻ
(secondary osteoarthritis), thí dụ như bị khuyết tật từ bẩm sinh, hay tai
nạn thương tích, làm một động tác thường xuyên mỗi ngày vì nghề
nghiệp như đánh máy, khuân vác, bệnh xáo trộn tuyến nội tiết như
hyperparathyroidism (dư chất parathyroidhormone), hemochromatosis (dư chất
sắt). Những ai mập, bị huyết áp cao, bị bệnh mềm xương (osteoporosis),
tiểu đường và bệnh thống phong (gout) cũng dễ bị bệnh đau khớp xương.
Bệnh đau khớp xương là kết quả của sự mất quân bằng giữa hai quá
trình của sự tái tạo và hủy hoại của sụn và xương. Sụn sẽ biến
mất khi các tế bào sụn (chondrocytes) chuyên môn sản xuất chất
collagen (là chất đạm đặc biệt dưới da và trong xương và sụn). Khi
các chất đạm trong sụn bị giảm chức năng hoặc chết và xương dưới
lớp sụn sẽ mọc chọi ra mà khi ta chụp X-ray xương sống chẳng hạn sẽ
cho ra hình ảnh gọi là cột xương sống có gai thì bệnh nhân bị đau
nhức.
Như đã nói ở trên, khi
trên 40 tuổi là xương sụn bắt đầu thay đổị Tuy nhiên, triệu chứng đau
nhức thường xẩy đến cho những ai ngoài 50-60 tuổi hoặc già hơn. Cũng
có nhiều vị không thấy đau dù cho có mọc gai khi chụp quang tuyến. Cơn
đau thường là âm ỉ chỗ này chỗ nọ, khi làm việc gì thì đau đớn và
sẽ dịu lại khi nghỉ ngơị Thường vào buổi sáng khi thức dậy bệnh nhân
cảm thấy khớp xương như bị cứng (frozen), không cử động hay nắm chặt
lại được, rồi từ từ khớp xương như bị được vô dầu mỡ sẽ hoạt động
trở lạị Thời gian bị cứng là dưới 30 phút. Trong ngày, cơn đau hoành
hành cũng có thể làm bệnh nhân đi đứng, cử động khó khăn có vẻ
không vững. Những khớp nào bị đau thì sẽ bị sưng, hoặc có những tiếng
động kêu lục cục (crepitus) do khớp xương va chạm nhau khi cử động.
Bắp thịt bao quanh khớp, nhiều khi cũng bị teo nữa, làm cho bệnh nhân
không dám cử động, xài bắp thịt này vì bị đau đớn. Ðau khớp xương đầu
gối thường xẩy đến cho những thanh niên mà lúc trước bị tai nạn
thương tích ở vùng đó hoặc những phụ nữ lớn tuổi mập mạp. Bệnh
nhân sẽ đặc biệt cảm thấy đau khi lên xuống cầu thang hoặc khi đi bô
Ðau xương háng (Hip) thì đồng đều ở nam và nự Bệnh nhân sẽ cảm thấy
đau khi đi bộ ở vùng mông và háng. Nếu cảm thấy đau ngay cả lúc
không hoạt động hoặc vào buổi tối khi đi ngủ thì bệnh thường là trở
nặng.
Ðàn bà thường đau ở những
khớp xương nhỏ nơi ngón tay hơn là đàn ông. Những ngón tay sẽ có
những cục u ở đốt khớp xương. Nếu ngón tay cái mà bị thì thường là
rất đaụ Ngoài 40 tuổi, hầu như trong chúng ta ai cũng đều có thay đổi
ít nhiều ở cột xương sống nếu có dịp chụp X-raỵ Ðau thường thường ở
phía dưới lưng, nhiều khi đau lan xuống vùng mông và bắp đùị Mỗi lần
đứng hoặc ngồi lâu đều rất khó chịụ Bệnh cũng có thể ảnh hưởng
đến ở những khớp xương khác như: quai hàm, bả vai, cùi chỏ và bàn
chân tuy hơi hiếm.
Xác định bệnh đau khớp xương:
Một cách duy nhất là chụp
hình X-ray ở những khớp xương đau và sẽ thấy gai mọc, khoảng cách hai
xương bị thu hẹp không đều, khớp xương bị treo gần như muốn trật ra
ngoài, nhiều khi thấy cả những chất vôi đóng. MRI hoặc CT scan không
cần thiết ở đây trong trường hợp này để xác định bệnh. Thử máu
cũng không cần thiết trừ khi bác sĩ nghi có chứng bệnh phong thấp
khác. Thỉnh thoảng, nếu khớp xương sưng quá và có nước thì bác sĩ sẽ
lấy ra một chút nước để thử nghiệm coi có nhiễm trùng hoặc tìm
những bệnh khác nếu có triệu chứng hơi khác thường.
Cách chữa trị bệnh đau khớp xương:
1. Thuốc: Bệnh nhân đau khổ nhất là vì các khớp
xương bị đau và trở nên cứng, vì thế phương pháp chữa trị chủ yếu là
uống thuốc chữa đau (analgesics). Tylenol khá hiệu nghiệm nếu uống đủ
liều từ 3-4 grams một ngàỵ Aspirin nên dùng loại thuốc bọc như Ecotrin
1-.2 grams/ngàỵ Thuốc giúp chữa đau nhưng dễ bị loét và chảy máu bao
tử nếu uống thường xuyên. Thuốc NSAID như Motrin, Advil, Relafen, Lodine,
Naprosyn cũng thường được dùng tuy có thể bị hại bao tử và làm suy
yếu thận nếu dùng lâu ngàỵ Những cụ già trên 65 tuổi, bệnh nhân bị
bệnh tim yếu và tim to, áp huyết cao đang dùng thuốc đi tiểu hoặc
thuốc hạ cao huyết áp loại ACE inhititors, hoặc chai gan thì rất dễ bị
hư thận nếu uống NSAID. Phải rất cẩn thận, theo dõi thường xuyên với
bác sĩ, và chỉ nên dùng thuốc ngắn hạn. Nếu bệnh nhân có quá khứ
đau bao tử hoặc yếu thận hay NSAID không giảm được cơn đau thì Bác sĩ
có thể sẽ cho dùng những loại mạnh hơn như Vicodin, Tylenol với codeine
hay Darvocet. Những thuốc này giảm đau lẹ nhưng sẽ làm táo bón và dễ
bị đâm ra ghiền. Gần đây Bộ Thực và Dược phẩm (FDA) vừa mới chấp
thuận cho bán một loại NSAID mà hiện thời đang có hai tên là Celebrex
và Vioxx. Ðặc điểm của hai loại này là không gây phản ứng phụ nơi
bao tử và thận, vì vậy tương đối an toàn cho người già có nhiều
bệnh. Cũng có cream chống đau có thể bôi lên ở khớp xương như Bengay
nhưng kết quả không được khả quan cũng như những thuốc dán như
Salonpas. Có nhiều quý vị mua những supplements ở Health Foods stores như
sụn cá mập, cá heo, chondroitin hoặc glucosamine v.v.. mà được quảng
cáo làm bớt đau xương hoặc cho cứng xương. Những chất này vẫn chưa
được dẫn chứng bằng những thử nghiệm y khoa rộng lớn quy mô nào là
có hiệu nghiệm, mặc dầu có nhiều bệnh nhân cảm thấy đỡ hơn. Một
vài trường hợp, bác sĩ có thể chích thuốc cortisone vào ngay khớp xương
nếu bị đau và sưng nhiềụ Tuy nhiên không nên chích hơn 3-4 lần trong
một năm, vì dễ làm nhiễm trùng hoặc những đường gân chung quanh bị
yếu đị Thuốc này nhiều khi có thể bớt đau trong nhiều tuần hay tháng
mà không phải uống thuốc.
2. Giảm cân: Nếu bạn nặng ký thì rất dễ bị mòn đầu
gối nhất là đàn bạ Thành ra việc xuống cân rất quan trọng.
3. Physical Therapy (vật lý trị
liệu): Range of motion và strengthening exercises: Hoạt
động thể dục thường xuyên sẽ giúp khớp xương dễ cử động và đi đứng
bớt khó khăn như động tác co chân, duỗi tay, ngồi xuống, đứng lên,
cúi mình xuống, ngẩng lên. Nên làm vào lúc nào mà bạn đỡ đau, có
thể tắm nước ấm trước hoặc để bịch chất nóng trên những khớp xương
đaụ Bạn có thể tập vào buổi chiều những động tác này nếu sáng
ngủ dậy hay bị khớp xương cứng. Bạn có máy kéo tập thể dục thì càng
tốt. Bao giờ cũng làm từ tự Nếu động tác nào làm đau nhiều thì nên
đổi qua động tác khác. Tập thể dục giúp các khớp xương đỡ đau và
khớp xương chậm bị tàn phế (deformed).
4. Chữa trị bằng phương pháp nóng và lạnh (heat/cold therapy): Thị trường có bán những
hot packs mà chỉ cần bỏ vào microwave một phút là làm ấm cái bịch có
chất hóa học bên trong và bạn có thể để bịch nóng trên những khớp
xương đaụ Tia infrared hay đắp bùn nóng thường hay được áp dụng ở Âu
châu cũng giúp đỡ đaụ Chất lạnh thì thường dùng sau khi bị thương tích
như chườm đá, xài cold packs. Dùng siêu âm kích thích bằng một dòng
điện nhỏ (TENS) ở những chỗ đau, xưng cũng giảm được cơn đaụ Châm
cứu (accupunture) cũng có một vai trò trong việc giảm đau nếu quý vị
muốn thự
5. Occupation therapy: Phương pháp này giúp bạn
làm những cử động cho đời sống hàng ngày được hiệu quả và đỡ tốn
sức. Bác sĩ có thể giới thiệu bạn đi gặp occupational therapist để được
chỉ dẫn tường tận hơn. Bạn có thể dùng những cái braces, splints hay
là những đôi giầy đặc biệt để khớp xương đỡ bị trì kéọ Dùng nạng
bên tay ngược với bên đau hay đồ chống sẽ giúp bạn đi đứng dễ dàng
và vững chãị
6. Aerobic exercise: Ði bộ, bơi lội hay tập
thể dục dưới nước rất tốt, dễ tăng cường sức khỏe tim mạch cùng
với giúp bạn xuống cân, làm giảm cơn đau xương.
7. Thay khớp xương: Trong trường hợp cơn đau
không cầm nổi bởi thuốc hay không đi đứng được thì bác sĩ có thể
thay khớp xương. Thông thường nhất tại Mỹ là thay xương đầu gối và
háng. Sau đó sẽ cần một thời gian dài để phục hồi trị liệu, kết
quả rất là khả quan.
Bác
sĩ Jean Lương Phụng Hoàng
tốt nghiệp Y khoa tại
University of Saint Etienne ở Pháp
và tốt nghiệp Chuyên
khoa Bệnh Nội Thương tại Long Island Jewish Hospital.
Bác sĩ Hoàng hiện
đang hành nghề tư với Hamilton Medical Group tại San Jose, Californiạ/.