đi chân đất coi chừng bị giun móc

bs. hồ đắc duy

Bây giờ ở thành phố, người ta có thói quen bỏ giày dép ở ngưỡng cửa và đi chân đất ở trong nhà. Lối sống đó cũng nên được xét lại.

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới thì trên hành tinh của chúng ta có khoảng 900 triệu người bị bệnh giun móc, tử vong hàng năm là 60.000 người.

Ở miền Nam, những tỉnh lân cận Thành phố Hồ Chí Minh như Sông Bé, Ðồng Nai tương đối có số lượng bệnh nhân giun móc khá cao. Bệnh nhân đa số là những người làm nghề nông, làm vườn và con em của ho.

Giun móc là một loại ký sinh trùng nhỏ sống ký sinh trong ruột non bằng cách hút máu, hậu quả là người bệnh bị mất máu, thiếu máu mạn tính, suy nhược và là cơ hội cho sự xâm nhập của các tác nhân gây bệnh khác.

Bệnh giun móc là một bệnh do ký sinh trùng đường ruột Ancylostoma duodenale hoặc Necator americanus sống ký sinh ở ruột non.

Mô nơi ký sinh trùng bám bị phá hủy, máu bị mất do ký sinh trùng hút.

Suy dinh dưỡng, thiếu sinh tố do hấp thu thức ăn ở ruột non kém là nguyên nhân của các triệu chứng bệnh lý.

Bệnh giun móc là một bệnh có từ thời cổ, đã được mô tả ở Ý, Ả-rập, Bra-xin từ xưa mãi cho đến năm 1843 mới được Dubini, năm 1845 Creplin khám phá ra một loại ký sinh trùng sống bám vào tá tràng được đặt tên là Ancylostoma doudenale. Năm 1902, Stiles tìm thêm một loại khác là Necator americanus.

Từ năm 1877, người ta đã biết nguyên nhân gây ra bệnh, triệu chứng, cách chẩn đoán và trị liệu, đến khoảng năm 1905-1911, Looss mô tả chu trình sinh sản của ký sinh trùng trong cơ thể người.

nhận diện giun móc

Giun móc trưởng thành con cái lớn hơn con đực.

Ðó là một loại giun tròn, hình ống, phần giữa to, hai đầu nhỏ lại.

Con cái có kích thước dài từ 9 đến 13mm; đường kính từ 0,35 đến 0,60 mm. Loại A. duodenale lớn hơn N. americanus toàn thân bao bọc một lớp vỏ cứng, đuôi con đực nở rộng và tạo thành một túi có hình dạng răng lược chứa cơ quan sinh dục, bộ phận sinh dục của con cái nằm ở giữa thân.

Giun móc bám vào màng nhầy của ruột non bằng miệng hút, thường ở phần trên của ruột non, phần tá tràng, trường hợp nặng thì người ta có thể thấy giun móc hiện diện ở những phần cuối của ruột non. Chúng hút máu và các chất của màng nhầy bằng động tác co giãn ống thực quản và miệng, đồng thời tiết ra một chất chống đông máu làm dễ dàng cho việc hút máu và tiêu hóa. Trong 24 giờ, một con giun móc có thể hút một số lượng máu 0,026 đến 0,20 ml. Năm mươi phần trăm hồng huyết cầu vỡ khi vào đến ruột giun móc.

Loại N. americanus sống trong cơ thể người khoảng hai năm. A. duodenale sống từ 6 đến 8 năm, có thể đến 14 năm. Mỗi ngày con cái có thể đẻ 10.000 trứng đối với N. americanus và 20.000 trứng đối với A. duodenale. Một bệnh nhân bị bệnh giun móc nhẹ với vài triệu chứng lâm sàng không đáng kể thì có chứa trong ruột non khoảng 50 con giun móc, bệnh nặng khoảng 500 đến 1.000 con giun móc.

cách tấn công vào người

Ấu trùng giun móc đi xuyên qua da ở những kẻ hở, tạo ra nơi xâm nhập bằng một vùng nhỏ màu đỏ, hơi phù nề có thể nổi bong bóng nước và ngứa ngáy khó chịu. Ấu trùng di chuyển đến phổi, làm vỡ các vi huyết quản, tạo thành những điểm xuất huyết nhỏ ở phế nang, aó thể tạo thành ở đó một vùng có nhiều tế bào viêm. Trong thời gian này, bệnh nhân có thể có những triệu chứng viêm phế quản hoặc viêm phổi. Ấu trùng di chuyển từ các cuống phổi đến khí quản sẽ tạo cho bệnh nhân một cảm giác ngứa cổ, tằng hắng, ho, đôi khi có cảm giác vướng một vật gì trong họng. Sau khi được nuốt xuống dạ dày, ấu trùng sẽ định cư vĩnh viễn ở phần trên của ruột non và trưởng thành. Chúng dùng miệng hút để bám vào thành ruột non kiểu như một cái bầu để giác hơi. Chúng có thể thay đổi chỗ để hút, hậu quả là tạo ra nơi đã hút một tổn thương về cơ học cũng như phá hủy mô xung quanh, gây ra chảy máu do các chất chống đông máu mà chúng tiết ra trong khi hút máu. Giun móc tiêu thụ mỗi ngày vào khoảng 0,026 đến 0,20 ml máu. Bệnh nhân bị bệnh giun móc sẽ biểu hiện một tình trạng thiếu máu mạn tính, tình trạng này tùy thuộc vào thời gian nhiễm bệnh và số lượng ký sinh trùng có trong cơ thể. Thiếu máu với những rối loạn tiêu hóa kèm theo do những tổn thương gây ra ở ruột non.

ai thường dễ mắc bệnh?

Bệnh nhân phần lớn là những người làm vườn, trồng hoa màu phụ ở vành đai xanh quanh Tp. HCM, những người làm công việc bón phân bằng tay, làm rẫy, làm ruộng ở miệt Long Thành, Ðồng Nai, Cần Giuộc, Cần Ðước, Long An, người làm rẫy trồng cà phê, chuối ở Long Khánh... Những người tát đìa bắt cá, làm hồ là những bệnh nhân thường hay gặp nhất.

Bệnh nặng hay nhẹ tùy thuộc vào thời gian nhiễm ký sinh trùng giun móc, số lượng và thể trạng cũng như đời sống kinh tế của mỗi bệnh nhân, nhẹ thì chỉ biểu hiện một trạng thái mau mệt, nặng thì yếu đuối, mau mệt khi gắng sức, hồi hộp, xanh xao, đau bụng, đau vùng thượng vị, ăn không tiêu, tiêu chảy, có phù thủng, tim to, mạch nhanh, da niêm nhợt nhạt, môi, kết mạc và củng mạc mắt trắng bệch, phân không bao giờ thành khuôn, lỏng, phân sống, đôi khi lẫn máu đen, hôi thối, có mùi tanh khó chịu. Tình trạng bệnh kéo dài sẽ đưa bệnh nhân đến tử vong vì thiếu máu hoặc bội nhiễm do một bệnh khác. Ngoài những triệu chứng chính do thiếu máu, bệnh nhân còn bị những tác dụng cơ học do giun móc bám vào thành ruột non làm bệnh nhân đau lâm râm, dai dẳng ở vùng thượng vị (vùng trên rốn).

Giun móc là một loại ký sinh trùng đường ruột khá phổ biến ở nước ta, bệnh do giun móc làm giảm tiềm lực lao động của xã hội một cách đáng kể. Ðể hình dung tác hại của bệnh, một thí dụ rất sinh động cho thấy là một người bị bệnh giun móc trung bình có chứa trong ruột non khoảng 300 con giun móc, mỗi con một ngày hút 0,15 ml máu, thì mỗi năm người đó sẽ mất khoảng 10,8 lít máu, và nếu 1/1000 dân số bị nhiễm giun móc, thì nước ta mỗi năm mất trên nửa triệu lít máu, một con số rất có ý nghĩa. Làm giảm sự lây lan thì vệ sinh môi trường phân nước là biện pháp hàng đầu.

Ðể biết mình có bị nhiễm giun móc hay không, bạn có thể làm một thí nghiệm rất đơn giản như sau:

Lấy một ít phân bỏ vào túi nylon cho vào một ít nước (50-100ml), cột đầu túi nylon lại treo ở một chỗ nào hơi ẩm, ít ánh sáng, trong vườn khoảng 2-4 ngày, đem soi dưới ánh sáng mặt trời thì sẽ thấy vô số ấu trùng bơi lội trong túi nylon - chắc chắn bạn đã bị nhiễm, nên đi ngay bác sĩ để điều trị. n

BS HỒ ÐẮC DUY