Khai bệnh cho trẻ như thế nào?

(Viết cho những ông bố, bà mẹ)

BS. Hồ Ðắc Duy

Khi đến khám bác sĩ, trẻ chưa đủ khả năng để tự mô tả bệnh tật của mình, cha mẹ phải nói thay. Lời khai này rất quan trọng để thầy thuốc có đủ dữ kiện trong việc chẩn đoán bệnh.

Ðể chẩn đoán bệnh được chính xác, người thầy thuốc phải thu thập và xử lý các dữ kiện liên quan đến bệnh tật một cách khoa học, phải phân tích và tổng hợp các vấn đề rút ra từ những triệu chứng của trẻ bị bệnh. Ðể hiểu rõ tất cả vấn đề, người thầy thuốc phải tiếp cận với bệnh nhi. Không phải chỉ dùng các kỹ thuật xét nghiệm máu, chụp X quang, siêu âm..., hay chỉ khám tim, khám phổi... là có thể chẩn đoán được bệnh, mà vấn đề quan trọng nhất trong khám bệnh là phải hỏi bệnh sử.

Những điều mà thầy thuốc cần biết là: trẻ đau từ lúc nào, đau ở đâu, đau ra sao, có sốt, ói mửa, tiêu chảy, ho, sổ mũi, bỏ ăn, quấy khóc... Ðối với người lớn thì sự mô tả các triệu chứng tương đối khá rõ và chính xác, nhất là khi thầy thuốc khuyến khích, lắng nghe và tạo điều kiện cho bệnh nhân kể lại quá trình bệnh tật của họ.

Ðối với trẻ con thì hoàn toàn khác. Trẻ chưa hoặc không đủ khả năng để mô tả. Vì vậy, người thầy thuốc nhi khoa rất khó mà hiểu rõ những diễn biến bệnh và những cảm giác khó chịu của trẻ. Thầy thuốc chỉ cảm nhận được vấn đề phần lớn qua lời kể của cha mẹ hay người dẫn trẻ đi khám bệnh. Lời kể này đóng một vai trò rất quan trọng, và trong nhiều trường hợp nó là điểm mấu chốt cho chẩn đoán bệnh ở trẻ em.

l Trẻ con "hiểu" gì về bệnh tật ?

Ðối với trẻ sơ sinh, sự đau đớn, hoảng sợ chỉ được biểu hiện bằng tiếng khóc thét hoặc sự quằn quại. Bé sẽ có cảm giác yên ổn, an toàn khi được bế, cho bú, vỗ về và vuốt ve trong lòng mẹ.

Trẻ từ 2-5 tuổi, đã có trí khôn và hiểu được một số vấn đề, nên trẻ có thể biết được một số điều đơn giản như đừng có nghịch lửa mà phỏng tay, đừng có ăn bậy mà đau bụng...

Trẻ từ 5-7 tuổi có thể biết được vài lý do bị bệnh đơn giản như ngủ không dùng mùng có thể bị muỗi cắn và dễ mắc bệnh.

Trẻ trên 10 tuổi có thể học được từ nhà trường một số khái niệm về vệ sinh và cách phòng ngừa bệnh tật. Tuy nhiên, khả năng mô tả bệnh cũng chưa được chính xác lắm.

l Cha mẹ giúp gì cho thầy thuốc ?

Tất cả thông tin về bệnh tật là do cha mẹ cung cấp cho thầy thuốc. Thầy thuốc chỉ khai thác được một phần nào bệnh sử từ các trẻ đã lớn, nên phải kiểm tra lại điều đó từ cha mẹ của trẻ. Những sai lầm, thiếu sót, hoặc mô tả bệnh theo kiểu người lớn sẽ dẫn đến những hậu quả xấu trên quyết định chẩn đoán của thầy thuốc.

Cha mẹ nên nhớ rằng, cần khai đầy đủ các triệu chứng bệnh của trẻ theo thứ tự thời gian. Ðôi khi cha mẹ vì quá chú ý đến những biểu hiện làm chính họ lo lắng, sợ hãi như sốt cao, co giật, ói liên tục... mà bỏ quên những dấu hiệu kín đáo, khó nhận biết như một vết bầm trên da, hoặc cổ bé hơi gượng khi bế lên (trong bệnh viêm màng não, sốt xuất huyết)... mà đây lại là những dấu hiệu rất quan trọng.

Khi khai bệnh, không nên chủ quan cho rằng trẻ "sốt vì mọc răng" hay "đau bụng vì đổi sữa"... Cũng không nên kể bệnh quá phóng đại như "cháu đau bụng quằn quại" hoặc "cháu hoàn toàn không ăn uống 3,4 ngày"... Một số người khai bệnh cho trẻ mà lại mô tả như người lớn như: "Cháu đau bụng lan từ đây ra sau lưng", "Cháu đau như bị dao đâm"...

Cần khai thêm các bệnh, khuyết tật bị mắc từ trước, những lần chích ngừa, hoặc đã từng bị dị ứng với thuốc... sẽ giúp thêm cho người thầy thuốc trong chẩn đoán.

Ngoài việc khai bệnh, trong khi nói chuyện, người thầy thuốc cũng có thể đánh giá thêm về mặt tâm lý của trẻ và hướng dẫn cho cha mẹ cách nuôi dưỡng và chăm sóc bệnh nhi. Những người mang con đi khám bệnh mà chẳng biết chút gì về bệnh của con sẽ gây khó khăn cho thầy thuốc khi chẩn đoán bệnh.

Khai bệnh đầy đủ, mô tả chính xác sẽ giúp rất nhiều cho thầy thuốc; tránh "thổi phồng" hoặc giấu diếm bớt triệu chứng, khiến cho việc chẩn đoán của thầy thuốc bị sai lạc, cho hậu quả không tốt.

Khi con bệnh, cha mẹ nào không xót xa, nhưng xin hãy bình tĩnh để có thể hợp tác tốt với thầy thuốc khi đưa con đi khám bệnh. Nhưng nói cho cùng, phòng bệnh vẫn quan trọng hơn là có bệnh rồi mới chữa. Hải Thượng Lãn Ông, một danh y nước ta thời vua Lê chúa Trịnh đã nói :

Nuôi con biết cách phòng ngừa

Thì con khỏe mạnh, mẹ đà khỏi lo. n

BS. Hồ Ðắc Duy