ngứa hậu môn

bs. hồ đắc duy

Ðứa trẻ đột nhiên khóc đêm và quấy, hay cáu gắt rồi biếng ăn, kém chơi. Nếu cha mẹ tinh ý sẽ thấy vào khoảng 10-11 giờ đêm, khi cháu vừa ngủ được vài tiếng đồng hồ - trong lúc ngủ cháu hay lấy tay gãi hậu môn. Chuyện này thường xảy ra về đêm, nếu xảy ra ban ngày thì có nghĩa là trẻ đã bị rất nhiều giun kim hành hạ! Ðể biết chắc là cháu bị ngứa hậu môn có phải do giun kim hay không, nên để cháu nằm trên đùi, vạch xem hậu môn của trẻ khi cháu kêu ngứa. Chắc chắn sẽ tìm thấy vài con giun kim đang ngọ nguậy ở các nếp gấp da quanh rìa hậu môn. Nếu bị nhiễm nhiều giun thì có thể bắt được khoảng 10-20 con giun kim một lần.

nhận dạng kẻ quấy rầy

Giun kim kích thước nhỏ, màu trắng đục, đầu hơi phình. Nhìn qua kính lúp thấy dọc hai bên thân có hai mép hình lăng trụ. Miệng giun có ba môi nối liền với thực quản. Trên thân giun có một đoạn phình ra hình bầu dục. Giun cái đẻ trứng, dài từ 8 đến 13 mm (to gấp hai, ba lần giun đực). Nhìn qua kính hiển vi trứng giun hơi dẹp về một phía, vỏ trong suốt, có thể nhìn thấy phôi thai bên trong.

vòng đời của giun kim

Vì trứng giun rất nhỏ và rất nhẹ nên có thể lơ lửng trong không khí, lẫn vào bụi và theo gió bay khắp nơi. Trứng giun có thể được hít vào mũi rồi xuống miệng, làm nhiễm bệnh, nhưng trứng cũng có thể theo phân vương vãi ra trên đất, cây cỏ, nền nhà, hoặc theo dòng nước và nếu những trứng giun đó vấy vào tay có thể gây nhiễm giun qua đường miệng. Trứng giun kim còn có thể dính trên quần áo, mền gối; do vậy, những vật này cũng cần phải giặt kỹ, đun trong nước sôi và đem phơi nắng.

Khi được nuốt vào ruột, vỏ bọc của trứng tiêu đi. Ấu trùng nở ra, lớn dần, khi trưởng thành nó bám vào màng nhầy ruột để hút thức ăn. Giun trưởng thành ban đầu chỉ ở ruột non, về sau chuyển dần xuống ruột già. Con cái trưởng thành, sau khi giao phối bụng chứa đầy trứng, sẽ di chuyển về phía trực tràng rồi đến hậu môn. Trong giấc ngủ ban đêm của trẻ con, giun cái di chuyển ra vùng rìa hậu môn, đến các nếp da ở đó để đẻ trứng. Sự di chuyển của giun làm cho trẻ bị nhột và ngứa. Dùng tay gãi có thể làm xây xát và bội nhiễm quanh rìa hậu môn.

Giun cái mỗi ngày có thể đẻ được từ 2000 đến 10000 trứng. Sau khi đẻ hết trứng, giun cái teo lại và chết. Từ khi trứng nhiễm vào ruột đến khi trưởng thành, phải mất 3-4 tuần lễ. Giun trưởng thành sống tối đa là hai tháng. Như vậy toàn bộ vòng đời của chúng chỉ trong ba tháng.

lây nhiễm

Bệnh do giun kim ở đâu cũng có, nhiều nhất là các xứ vùng ôn đới. Người ta ước tính có khoảng 300 triệu người bị nhiễm giun kim. Ở nước ta, tỷ lệ trẻ em mắc bệnh giun kim rất cao. Sự phát triển của giun kim không phụ thuộc nhiều vào các yếu tố địa lý, khí hậu mà tùy thuộc vào ý thức vệ sinh cá nhân; do đó, trẻ con bị nhiễm nhiều hơn người lớn.

Việc lây nhiễm là do :

- Móc, gãi quanh hậu môn làm trứng dính vào tay (nhất là trẻ có móng tay dài). Sau đó, từ tay lây vào miệng. Ðó là tình trạng tự nhiễm hay thấy ở trẻ em.

- Hít không khí có trứng giun kim bay lơ lửng rồi nuốt vào ống tiêu hóa.

Giun kim là bệnh rất dễ lây từ người này sang người khác, nhất là những người cùng sống trong gia đình hay ở các nhà trẻ, những trường nội trú hoặc bán trú. Chỉ cần một vài cháu bị giun là có thể lây cho cả tập thể.

Triệu chứng chính là ngứa hậu môn về đêm. Riêng các bé gái có thể ngứa cả vùng âm hộ nếu bị nhiễm nhiều giun. Nếu các bậc cha mẹ thấy bé gái mà có "huyết trắng" hay ngứa ở bộ phận sinh dục thì nên đưa đến bác sĩ để khám xem có phải bị giun kim chui "lạc đường" hay không.

Giun kim có thể xâm nhập bất cứ cơ quan nào trên ống tiêu hóa. Vì đời sống rất ngắn nên khi chết đi, xác của chúng có thể tạo thành những u nhỏ ở các cơ quan này.

Có một cách đơn giản để biết khi ngứa hậu môn có phải do nhiễm giun kim không là dùng một mảnh băng keo trong dán vào vùng rìa hậu môn, sau đó dán lên một lam kính đem nhờ soi để tìm trứng giun kim.

phòng ngừa và điều trị

Hiện nay, có một số nhà trẻ, mẫu giáo và trường tiểu học thường cho trẻ uống thuốc trị giun kim hàng loạt. Ðây là một biện pháp tốt để giảm tỷ lệ nhiễm giun kim ở trẻ em.

Thế nhưng, trẻ vẫn dễ bị tái phát nếu không giữ vệ sinh cá nhân tốt. Cha mẹ và thầy cô giáo đừng để cho trẻ mút tay, tránh mặc quần không đáy đối với các trẻ hay bò lê.

Giữ nhà cửa sạch sẽ, đặc biệt nên lau nhà thay vì quét, những nhát quét có thể làm trứng bay lẫn trong không khí gây nhiễm cho người trong nhà.

Khi trong nhà có một người bị nhiễm giun kim thì phải điều trị cho tất cả thành viên trong gia đình. Và sau đó hai tháng nên điều trị lại một lần nữa.

Uống thuốc gì và uống ra sao, liều lượng như thế nào thì cần hỏi nhân viên y tế để được hướng dẫn cụ thể. Nói chung, thuốc trị giun kim hiện nay ít gây những tác dụng bất lợi, hiệu quả cao và có thể uống nhiều lần. Ở các nhà trẻ, thỉnh thoảng nên nấu sôi các bao gối, khăn trãi giường dùng cho trẻ, nếu không, việc uống thuốc tẩy giun hàng loạt chỉ tốn tiền thêm nhưng không mang lại nhiều hiệu quả.