Cảm thông lúc Chiêm Thành nguy biến
       Vua nhà Trần gửi viện binh sang
       Quân hai mươi vạn mấy ngàn
304. Năm trăm thuyền chiến lên đường cứu nguy (18)

       Ðịch đã yếu bèn chia từng tốp
       Lẩn vào rừng ăn cướp của dân
       Lính Chiêm , Ðại Việt đón đường
308. Ðánh cho một trận nên thân nhớ đời (18)

       Kỷ niệm đó chưa phai trong trí
       Vua Chiêm Thành và vị thiền sư
       Cùng nhau đàm đạo cả giờ
312. Tìm ra giải pháp cho vừa lòng nhau

       Năm Bính Ngọ, vào đầu tháng sáu (28)
       Phái đoàn Chiêm làm lễ rước dâu
       Thớt voi, kiệu rước quân hầu
316. Cung nhân, cờ quạt trước sau ngợp trời

       Thái thượïng hoàng hạ sơn đưa tiễn
       Giữa triều đình dọn tiệc chia tay
       Lạy cha, lạy mẹ, lạy thầy,
320. Lạy vua, từ giã những ngày vô tư

       Lễ tiên cáo ở nơi thế miếu
       Lui về nhà, phận liễu ra đi
       Ðưa dâu, Thái Hậu Tuyên Từ14)
324. Tặng nàng vàng lụa và đồ tư trang

       Thuận Thành, đang ở ngôi hoàng hậu(15)
       Cũng tặng thêm một chuỗi kim cương
       Sư phụ nàng : Văn Huệ Vương(16)
328. Gưỉ hòm sách vở cho nàng mang theo

       Buổi tiễn đưa lệ gieo thấm áo
       Bước xoay vần con tạo đưa chân
       Giờ vu quy sắp đến gần
332. Dùng dằng mấy phút mắt quần hơi cay

       Hồi trống giục cờ bay thấp thoáng
       Ngoài rèm the, một khoảng mênh mông
       Người đi, ngựa bước ngập ngừng
334. Ướt khăn đẫm lệ lưng chừng mây giăng

       Bờ Tô Lịch, Thăng Long mờ ảo (17)
       Nắng hoàng thành lối cũ còn đâu
       Xa xa núi Tản gội đầu
338. Một làn mây trắng pha màu tương tư

       Ðường Lâm đó, ở đây Phù Ðổng(20)
       Bạch Ðằng Giang còn vọng tiếng ai(22)
       Ðường sang Chiêm quốc còn dài
342. Thiếp giấc trên gối , bên ngoài trăng non

       Ngày lên kiệu, đêm dừng quan trấn
       Tự nhủ mình sao vẫn nôn nao
       Gập ghềnh đồi núi thấp cao
346. Ðường quanh ngàn dặm lối vào sương che

       Gà xao xác giấc mơ về sáng
       Lưng chừng cây nửa mảng sương tan
       Trong chăn một khúc mơ màng
350. Ngoài kia vời vợi dặm đường gió trăng

       Ðường thiên lý mây giăng núi tiếp
       Giữa chân trời Tam Ðiệp vắt ngang (23)
       Cánh buồm thấp thoáng bên nam
354. Khói đùn dặm biếc sương tan nét gầy

       Vách núi dựng bên bờ thung lũng
       Suối xanh dòng uốn khúc quanh quanh
       Thần Phù cửa biển xanh xanh (23)
358. Núi Nưa, Lệ Hải, Bà Trinh thấp dầy (24)

       Trăng nửa mảnh trời khuya vằng vặc
       Giữa trời đêm vết tắt sao băng
       Hồn đầy những nỗi băn khoăn
362. Tuổi thơ gói lại cho chàng chút duyên

       Lá màng rủ chao nghiêng bóng nguyệt
       Trên giường hoa bóng khuyết trăng in
       Hoa trăng lốm đốm trước thềm
366. Lung linh vệt sáng , hồn chìm trong mơ

       Sao trên trời bơ vơ thăm thẳm
       Ðường vu qui ngàn dặm sơn khê
       Chập chùng dốc đá cây che
370. Vẳng sâu tiếng vượn bốn bề quạnh hiu

       Tiếng chuông chùa dặt dìu vời vợi
       Tiếng chày khuya thêm nỗi nhớ mong
       Tương lai phía trước càng gần
374. Hôn nhân trời đặt Chế Mân vào nàng

       Miêu Tử Sơn núi xanh một ngọn (25)
       Ðỉnh trời cao nằm lõm trong mây
       Dưới chân một dãi sông dài
378. Lệnh chàng vừa tới , tin người mang thư

       Cảnh nước mâymơ hồ sương khói
       Vách sườn , mây mấy sợi vắt ngang
       Mịt mùng khói tỏa mơn man
382. Chiều buông xuống núi, Ðèo Ngang lưng trời(26)

       Ráng chiều tím nhẹ phơi vách đá
       Bóng hoàng hôn nhẹ xóa bên trời
       Lao xao cánh nhạn lạc loài
386. Gập ghềnh trong kiệu bồi hồi nhớ thương

       Ðỉnh Ðèo Ngang trắng mờ sương xuống
       Vén rèm che lòng luống ngập ngừng
       Trông vời trước mặt biển đông
390. Lăn tăn sóng đuổi, mũi Ròn lô nhô(26)

       Vượt Hoành Sơn đường vô xa quá(26)
       Cảnh bên đường càng lạ lùng hơn
       Lúa non những mảng xanh rờn
394. Ngựa nghe mõi gối, lối mòn rẽ quanh

       Ðất Chiêm Thành vừa qua mấy bước
       Liễu xanh rờn đồi cát mênh mang
       Châu Ô gió thổi, bạt ngàn (27)
498. Con đường xẻ dọc trong rừng quế chi

       Ðoàn ngựa chiến voi quỳ chực sẵn
       Tiếng cồng khua, trống vẳng đâu đây
       Kha nhi đàn kéo trên tay (46)
400. Một đoàn vũ nhạc đã vây quanh nàng

       Tiếng pháo lệnh trời vang chợt nổ
       Chế Bồ Ðà sứ bộ dừng chân(28)
       Ung dung một vị đại thần
404. Một hòm chiếu chỉ đã nằm trong tay

       Người tuyên đọc bằng hai thứ tiếng
       Lời đón chào dấu triện còn tươi
       Huyền Trân cảm động lặng người
408. Chế Mân sửa sọan đón nàng từ xa

       Thay ngựa qúi, long xa tứ mã
       Cưỡi thuyền rồng qua phá tam giang
       Bụi hồng đường bộ cái quan
412. Hải Vân mây trắng vượt ngàn đồi lim

       Nắng hừng hực, đêm về lạnh giá
       Một tháng rồi ròng rã đi qua
       Tháp chàm thấp thoáng xa xa
416. Nước non ngàn dặm kiệu hoa lại gần

       Lễ đón nàng toàn dân mở hội
       Khắp kinh thành sáng chói hoa đăng
       Ðường vào cờ xí giăng giăng
420. Xênh xang mở lối một đoàn vũ công

       Trời đã xế điện rồng rực rỡ
       Cổng hoàng cung hoa nở đầy sân
       Cung nghinh nàng, đóa hoa xuân
424. Thớt voi mang kiệu quì chân trước thềm

       Vua thân hành, tự mình ra đón
       Trước sân rồng tay đỡ giai nhân
       Tiếng rền vạn tuế toàn dân
428. Nhìn nhau mà tưởng có lần gặp nhau

       Tiếng sét đánh : hay vào cơn mộng
       Nàng thật đây hay bóng ai xưa
       Thoáng qua một phút sững sờ
432. Tay trong tay đã mà ngờ chiêm bao

       Vua giật mình, Huyền Trân cũng vậy
       Trước mặt chàng, mà hãy ngỡ rằng
       Chuyện như cổ tích đây chăng
436. Hình như kiếp trước chiếu chăn đã cùng.

       Rồi công chúa chấp tay lên ngực
       Cúi đầu chào lại đức vua Chiêm
       Vô tình một thoáng nhìn lên
440. Cùng nhau bắt gặp : ai nhìn ai đây?

       Ðêm vũ nhạc vang đầy tiếng nổ
       Cả màn đêm đen, phủ pháo hoa
       Hoàng thành rực sáng, tiếng ca
444. Chiêm vương uy dũng bước ra cùng nàng

       Nàng rực rỡ sánh vai thiên tử
       Ðẹp lạ lùng giữa chỗ ba quân
       Xiêm y Bạch ngọc hồng quần
448. Môi son mắt biếc trắng ngần làn da

       Mũ kim phụng chói lòa ánh ngọc
       Trâm dát vàng cài tóc giai nhân
       Huyền Trân là cả mùa xuân
452. Chế Mân ngơ ngẩn bâng khuâng cả hồn

       Ðể thông báo toàn dân được biết
       Bát Ðức Thích lo việc đăng quang (28)
       Lễ đài chếch hướng Bắc phương
456. Thảm hoa rực đỏ trải đường vào nơi

       Cờ phất phới lễ đài hùng vĩ
       Kiệu voi quỳ quân kỵ theo sau
       Thảm rồng long phụng tranh châu
460. Ngôi cao hoàng hậu từ lâu vắng người(29)

       Trước thềm điện, hương trầm thơm ngát
       Trong hậu đường nhã nhạc xênh xang
       Kì Nằng tiếng trống bỗng vang (48)
464. Ðiệu Kàm chậm rãi mấy hàng vũ công(49)

       Ngôi vương hậu mười năm bỏ trống(29)
       Kể từ ngày công chúa Java (29)
       Chẳng may mệnh mỏng như hoa
468. Dây tơ đứt đoạn số là hư không

       Lễ tấn phong lên ngôi Hoàng hậu
       Ðể nàng làm Vương mẫu thần dân
       Từ nay Hoàng Hậu Huyền Trân
472. Truyền khắc bia đá giấc xuân để đời

       Mấy ngày liền nơi nơi mở hội
       Nhạc cung đình mãi trỗi thâu đêm
       Chúc mừng cho đấng vua Chiêm
476. Có người vợ trẻ sắc duyên vẹn toàn

       Nàng từ nơi Bắc phương ngàn dặm
       Dây tơ hồng chỉ thắm buộc chân
       Cùng chàng Nam quốc, Chế mân
480. Kết duyên son sắt Châu Trần đẹp đôi

       Chuyện tình giữa trai tài gái sắc
       Giữa chàng Nam, gái Bắc kết duyên
       Ðó là một chuyện tự nhiên
484. Không mang ý nghĩa trao tiền bán con

       Lời đàm tiếu đời sau mai hậu
       Là những lời nói xấu đời xưa
       Tình nàng dù đã thiên thu
488. Vẫn trong như hạt nước mưa giữa trời

       Tình giao hảo Chiêm Thành-Ðại Việt
       Kể từ ngày hiểu biết lẫn nhau
       Nàng xin nối lại nhịp cầu
492. Nối tình hữu nghị mai sau thái bình

       Hơi thu lạnh, trăng thanh gác bóng
       Trong cửa hồng lá thắm ngoài song
       Tình yêu càng lúc càng nồng
496. Khi say tiếng hát, khi lồng bóng nhau

       Ðiện Cần Chánh trước sau công việc
       Lúc nhàn du quấn quýt bên nhau
       Tóc bay trăng bạc tựa đầu
500. Hoa niên càng thắm đậm màu ái ân

       Trong cung điện quen dần cuộc sống
       Chốn triều đình chẳng động việc công
       Nàng lo ngự thiện cho chồng
504. Ðại Nam duợc thảo, luận cùng Ngự Y

       Trong cung cấm ngoài kia dân dã
       Tiếng tăm nàng nay đã đồn xa
       Tài sắc đức hạnh lệnh bà
508. Nhân đức đối xử, nết na dịu dàng

       Chẳng bao giờ lạm bàn quốc chính
       Chuyện lúc cần cung thỉnh quân sư
       Chuyên tâm nghiên cứu thi thư
512. Hết Brahma đến Visnu sưu tầm (52) (38)

       Văn hóa Chàm, kho tàng lịch sử
       Nét vàng son tháp cổ Bán Sơn (35)
       Sanscrit chữ để vua quan (39)
516. Chữ Kha Li Mưng dân gian lại dùng (40)

       Vua mến nàng vì nàng hiếu học
       Lịch sử Chàm những mốc thời gian
       Công trình kiến trúc Ðồng Dương (36)
520. Mỹ Sơn, Trà Kiệu, Ia Trang huy hoàng (32)

       Nét hân hoan của vua trông thấy
       Khi bên nàng ở giữa thần dân
       Khuynh thành tuyệt sắc giai nhân
524. Nói năng khôn khéo lễ tân giúp chồng

       Trong nội cung thướt tha đáng bậc
       Nơi triều đình đệ nhất phu nhân
       Chăm lo hạnh phúc cho dân
528. Việc nhà, việc nước, muôn phần đảm đang

       Vua Chiêm thường du hành thị sát
       Biết dân tình mong ước điều chi
       Miền ngoài đến tận Vati (33) (55c)
532. Khi qua Tháp Bạc lúc về Ranga (34) (55c)

       Từ núi rừng miền xa hải đảo
       Dấu chân chàng vạn nẻo sơn khê
       Lo toan dân được mọi bề
536. Khai hoang phục hóa đắp đê tưới đồng

       Lúc rảnh rỗi Vua cùng Hoàng hậu
       Ra ngoại thành về thấu miền xa
       Chăm lo hỏi trẻ, thăm già
540. Vỗ về trăm họ thiết tha ân cần

       Tháng ngày qua tình dần thắm thiết
       Kraik bên đường mấy chiếc lá rơi
       Hoa đơm kết trái của người
544. Hình như nàng đã mang thai trong lòng

       Quan ngự y tâu vua được biết
       Ðể vua Chàm biết việc Huyền Trân
       Mang thai một tháng mấy tuần
548. Chiêm tinh bấn độn hoàng nhân rõ ràng

       Vua mừng rỡ nàng càng e lệ
       Xuống lệnh truyền chiếu chỉ ban ra
       Hai năm tô thuế được tha
552. Truyền xây thêm tháp Nưgar để thờ (51) (55d)

       Tết Chiêm Thành : ngày đầu tháng bảy (42)(43)
       Khắp mọi nhà những dãy đèn hoa
       Ðua thuyền, leo cột, chọi gà
556. Ở nơi lăng tháp vũ, ca nhạc chào

       Vua, Hoàng hậu đài cao ngự lãm
       Pháo thăng thiên rực sáng cả trời
       Thanh bình hạnh phúc muôn nơi
560. Gió xuân ươm nắng rừng mai nở vàng

       Ðêm giao thừa giọt sương rơi nhẹ
       Ðến Tháp Vàng đón lễ Catê (37) (42)
       Ngoại thành dân mở hội hè
564. Kadha khúc hát khi vè Rinaih (44) (45)

       Khắp đất nước ngày xuân mở hội
       Mai nở đầy rực lối thôn trang
       Vui xuân vang tiếng nhạc vàng
568. Âm thanh ngọt lịm tiếng đàn Kha Nhi (46)

       Ché rượu cần lên men suỉ bọt
       Saranai thánh thót ngân dài (47)
       Nhẹ nhàng một khúc êm tai
572. Cồng chiêng trống vỗ tiếng rơi não nùng

       Vua dạy nàng cổ thi mấy đoạn
       Văn hóa Chàm tư tưởng tiền nhân
       Từng câu, từng nghĩa, thấm dần
576. Uyên thâm như thế Huyền Trân chẳng ngờ

       Chàng nói về vì vua vĩ đại (31) (55d)
       Công đức ngài mãi mãi còn nguyên
       Cakling dẫn thủy nhập điền (13) (55d)
580. Xây nên ngôi tháp để truyền từ nay (31) (55d)

       Lối kiến trúc tháp xây độc đáo
       Trên đồi cao tháp bảo Giray
       Hướng Ðông chính diện cửa này
584. Một quần thể tháp giờ đây vẫn còn

       Một tháp chính một chòm tháp phụ
       Tháp đầu tiên là chỗ bày mâm
       Hai bên đôi tháp để làm
588. Phía Tây : Thủy Tháp một làn nước trong

       Nét hoa văn vòm cong cửa tháp
       Dưới điện thờ trải thảm gấm thêu
       Văn bia ghi lấy mấy điều (50)
592. Công đức, sự nghiệp thêm nhiều sấm thi

       Ngoài kiến trúc, còn về điêu khắc
       Pho tượng Chàm đặc sắc không hai
       Lửa Thiêng thần thoại tạc người
596. Chồm lên ngọn sóng tuyệt vời dáng nghi

       Cặp Linga-Youni biểu tượng (52)
       Triết lý thuần, tư tưởng người Chăm
       Bệ là diễn tả cho "Âm"
600. Linga trụ đá đứng làm thành "Dương"

       Mùi chăn gối nồng hương ân ái
       Phút ban đầu vẫn mãi bên nhau
       Trăng thu vơi khuyết mái đầu
604. Nửa năm hương lửa qua mau chẳéng ngờ

       Cung đàn nắn dây tơ huyền ảo
       Khoảng trời xa mặc áo thiên thanh
       Hạnh phúc đang ở bên mình
608. Ngấm trong da thịt ngoại hình đầy ra

       Ngày tháng đã ươm dần trái chín
       Nước xuân tình làm mịn làn da
       Yêu đương quấn quýt mặn mà
612. Vòng tay khắn khít trăng hoa những ngày

       Rượu chẳng uống tình say chẳng dứt
       Nét hồn nhiên sóng mắt long lanh
       Gió ôm mây trắng gợn tình
616. Gối chăn xô lệch bập bềnh cơn mê

       Gió rờ rẫm lá thu vàng úa
       Mây bên trời dải lụa mong manh
       Căng đầy rạo rực trái xanh
620. Hoa xuân ân ái vây quanh trước giường

       Nét quốc sắc thiên hương vời vợi
       Mấy tháng rồi tưởng mới hôm qua
       Cây vừa nây nẩy trổ hoa
624. Tình ngày càng thắm mặn mà đêm xuân

       Vua Chế Mân vốn ưa săn bắn
       Qua mấy tuần trên rặng Chưpron
       Trở về chỉ được mấy hôm
628. Nghe người khó chịu lên cơn nhức đầu (53)

       Quan ngự y được vua gọi đến
       Chẩn đoán rồi dâng chén thuốc lên
       Qua một ngày, lại một đêm
632. Vẫn không thuyên giảm càng thêm nặng dần

       Bên long sàn Huyền Trân theo dõi
       Bệnh của chồng đến mãi, đêm khuya
       Lay chàng, chàng đã hôn mê (53)
636. Tâm hồn rối loạn chẳng nghe thấy gì

       Lạnh toát người, miệng phì bọt mép (53)
       Tay quơ cào muốn chỉ điều chi
       Ðã thay mấy lượt ngự y
640. Mà sao căn bệnh lạ kỳ không lui

       Mấy ngày qua mấy hồi mê tỉnh
       Nàng vẫn ngồi bên cạnh Quân vương
       Cầu trời phù hộ cho chàng
644. Tai qua nạn khỏi bình an như thường

       Nhưng bệnh tình thêm càng dữ dội
       Da mắt vàng, nước dải màu đen (53)
       Có lần Vua gượng ngồi lên
648. Sau cơn tỉnh dậy mắt nhìn xa xôi

       Run rẩy nắm tay người vợ trẻ
       Ðang sụt sùi rơi lệ đau thương
       Thều thào nói tiếng u buồn
652. Những lời trăn trối chia đường tử sinh

       Ðến canh hai khắp mình lạnh ngắt
       Hơi thở tàn đã tắt còn chi
       Nỗi đau tử biệt sinh ly
656. Nàng như điên dại biết gì nữa đâu

       Người ra đi mối sầu ở lại
       Lệ đau buồn nhỏ mãi không thôi
       Chao ôi đau xót ngậm ngùi
660. Ðoạn trường nào biết đất trời thấu chăng!

       Người nằm đó ngàn năm xa cách
       Mùi trầm hương phảng phất vây quanh
       Ðưa tay vuốt mắt chồng mình
664. Mà nghe chết điếng tan tành giấc mơ

       Tin vua băng bất ngờ, sửng sốt
       Cả rừng người đến trước hoàng cung
       Tiếc thương cho vị anh hùng
668. Bứt tóc đấm ngực não nùng đêm nay (54)

       Trong những ngày phủ đầy tang tóc
       Cả toàn dân thương xót nao nao
       Vì vua, biểu tượng tự hào
672. Là niềm tin của biết bao nhiêu người

       Bảy ngày để khắp nơi chiêm ngưỡng (55)
       Cả nước Chàm vọng hướng để tang
       Xác vua quàng giữa kiệu vàng
676. Trên lưng Bạch tượng hai hàng thân vương

       Sầu gợn sóng đau thương vời vợi
       Nói cười nào chỉ mới đêm qua
       Nghìn thu giấc ngủ xót xa
680. Buông tay vĩnh biệt lệ nhòa mắt ai

       Người đã khuất cuộc đời ngang trái
       Chuyện đi qua mà hẳn còn ngờ
       Một mình ra ngẩn vào ngơ
684. Quên ăn biếng ngủ thẩn thờ nhớ thương

       Sầu như nước băng ngàn vượt thác
       Gợn mắt buồn sương bạc màu tang
       Cô đơn chiếc bóng võ vàng
688. Bên thềm cung điện nắng tàn héo hon

       Ðêm quạnh quẽ nghe hồn bậc khóc
       Tiếng đàn xưa một khúc tương tư
       Cớ sao vương vấn đến giờ
692. Người chừ đâu nữa thiên thu nghìn trùng

       Mong đêm hết, đêm càng thăm thẳm
       Nhìn lên trời thấy ánh sao băng
       Xa xa lạnh lẽo giòng Ngân
696. Chia đôi Ngưu Chức, cách ngăn duyên mình

       Nhớ tuổi xuân, bình minh rực rỡ
       Hơi, da nồng mới đó sao quên
       Tình như ngọn lửa vừa nhen
700. Vội sao tàn lụi, buồn tênh lạ lùng

       Ðêm đằng đẵng, mênh mông mờ ảo
       Thả hồn vào vạn nẻo lênh đênh
       Trần gian tăm tối gập ghềnh
704. Hoa trôi, bèo giạt bập bềnh nơi nao.

       Dàn hỏa thiêu dựng cao bên biển
       Xác thân chàng vĩnh viễn từ đây
       Gởi vào gió thổi, mây bay
708. Hòa cùng cát bụi từ rày phiêu diêu.

       Nhạc trống nổi, kèn reo não nuột
       Lửa cháy bừng khói bốc lên cao
       Ðời người như giấc chiêm bao
712. Bon chen cho lắm cũng vào hư không.

       Mắt đẫm lệ đau lòng vĩnh biệt
       Cuộc đời này nuối tiếc chi đây?
       Khi tình đã chấp cánh bay
716. Còn chăng chỉ có tháng ngày buồn tênh.

       Nàng ngục đầu khóc tình tan nát
       Nhạt nhòa sương ngước mắt nhìn theo
       Bóng chàng dường đã phiêu diêu
720. Trên cao mây thẳm, gió reo lạnh lùng.

       Nàng cũng muốn được cùng hóa kiếp
       Cùng với người ý hiệp, tâm đầu
       Còn gì đáng sống nữa đâu
724. Trà Tỳ xin hẹn năm sau theo chàng.(55)

       Vua Chế Chí đăng quan kế vị(57)
       Là con chàng với vị tiên nhân(29)
       Tân quân rất đỗi ân cần
728. Khuyên nàng tĩnh dưỡng khuây dần nỗi đau

       Ngày hôm sau vua ban chiếu chỉ
       Dành cho nàng chỗ qúi trong cung
       Tôn vinh Thái Hậu sắc phong
732. Cắt người hầu hạ một lòng kính yêu

       Ðể vơi bớt trăm điều sầu khổ
       Giúp nàng quên chuyện cũ đau thương
       Vợ vua Chế Chi cũng thường
736. Tới lui thăm hỏi vấn an mỗi ngày.

       Ngày trở dạ, hoa khai, nhụy nở
       Chỉ một mình ở chốn thâm cung
       Nghĩ mình đơn độc mà run
740. Ðến khi sinh đẻ nhờ trông ai chừ

       Éo le thay cơn mưa định mệnh
       Sóng vỗ sầu bất hạnh vây quanh
       Lao xao bọt nước tan tành
744. Thuyền say chao đảo gập ghềnh chơi vơi

       Phảng phất đó còn mùi chăng gối
       Tình đang nồng lại nỡ tách đôi
       Chiếu chăn chừ cũng ngậm ngùi
748. Ái ân thôi để ngủ vùi ngàn năm.

       Bữa ngự thiện người đâu chẳng thấy(56)
       Chạnh tưởng mình biết mấy cô đơn
       Cầm tay nước mắt chan cơm
752. Ðũa sao một chiếc, chiếc còn lại đâu?