Trăng khuya lạnh, màn sương lạnh lẽo
       Nhớ người tình áo chéo gươm ngang
       Nhìn lên nước mắt chứa chan
760. Nóc nùng bạt gió tưởng chàng về đây.

       Ba tháng, kể từ ngày chồng mất
       Bỗng nàng đau quạnh thắt từng cơn
       Cơn đau càng lúc càng dồn
764. Nghe thai trằn xuống, lâm bồn đây chăng?(58)

       Tay bấm chặt, mồ hôi lấm tấm
       Nước ối trào ướt đẫm, người đau(59)
       Nghe con tiếng khóc ban đầu
768. Bao nhiêu đau đớn lúc đầu đã qua.

       Mỏi rã rời lòng đà thanh thản
       Con chàng đây, hình tượng chàng đây
       Tình yêu còn lại chút này
772. Nhìn con đỏ hỏn trong tay nhớ người.

       Trong nỗi đau pha niềm hạnh phúc
       Nghĩ tới chàng nước mắt còn cay
       Tiếng chàng vọng lại mưa mây
776. Từ trong thăm thẳm có hay hở người?

       Cả đất trời đón chào Thế tử
       Vua Chiêm Thành Chế Chí truyền ra
       Gọi người là Chế Ða Da (60)
780. Tôn Vương lập ấp để là mừng em.

       Cuối Ðinh Mùi (1307) sứ Chiêm qua báo
       Quan Ðại Thần là Bảo Lộc Kê (61)
       Cùng đoàn sứ bộ ra đi
784. Tới nơi Ðại Việt tâu về vua cha

       Ðã băng hà tháng ba năm ấy
       Sau một tuần trải mấy hôn mê
       Cuối cùng vua đã ra đi
788. Xác thân chịu lễ Trà Tỳ hỏa thiêu.

       Chàng rể qúi ra người thiên cổ
       Tràn ngập đồng đê vỡ nước dâng(61)
       Ðau lòng bạc tóc vua Trần
792. Xa xôi nơi ấy Huyền Trân thế nào?

       Nỗi băn khoăn nôn nao tấc dạ
       Trơ trên cành chiếc lá vàng rơi
       Con đang đau khổ xứ người
796. Lòng cha thấp thỏm đứng ngồi không an.

       Không biết nàng có còn can đảm
       Sống những ngày sầu thảm bủa vây
       Thương nàng đang tuổi thơ ngây
800. Sớm thành góa phụ sầu xây nỗi buồn.

       Lão thiền sư giữ hồn thanh tịnh
       Chuỗi Bồ Ðề dũng mãnh lần theo
       Chào đời với một tiếng kêu
804. Vòng dây oan nghiệt mãi đeo vào người.

       Qua những lời Huyền Trân trình tấu
       Lão thiền sư hiểu thấu lòng con
       Với chồng một đạo sắc son
808. Trà Tỳ xin được cho tròn với nhau.

       Trong phong thư mấy câu nàng viết
       Cho cha già biết việc cầu xin
       Tâm nàng có một niềm tin
812. Dù chồng có thác nước Chiêm vẫn là,

       Chữ trung tín phải là giềng mối
       Trong bang giao để mãi về sau
       Hòa bình chung sống vì nhau
816. Giữa hai dân tộc nghĩa sâu nặng tình.

       Chuyện riêng mình, Trà Tỳ đã quyết(55)
       Như trăng kia khi khuyết khi đầy
       Cuộc đời tựa áng mây bay
820. Hóa thân với lửa chấp tay đợi chồng.

       Có một chuyện nàng mong mỏi được
       Nuôi con, nàng ủy thác Chiêm vương
       Dạy cho đạo nghĩa cương thường (62)
824. Kiếm cung vũ luyện xứng đường nam nhi.

       Này ấu nhi, nhớ lời mẹ dặn
       Quê mẹ là núi Tản Bắc phương
       Nước non Ðại Việt dị thường
828. Núi sông hùng viõ, quê hương mỹ miều,

       Còn quê cha thương yêu vời vợi
       Ðất Chiêm thành xoải tới phương Nam
       Biển xanh cát trắng bạt ngàn
832. Ruộng dâu đất đỏ, quế hương đầy rừng(63)

       Giòng máu con nửa Chàm, nửa Việt
       Phải xử sao cho hết tình sâu
       Quê cha, đất mẹ cùng nhau
836. Một niềm hòa hiếu nhịp cầu thông gia.

       Thuyền trôi giạt , giật qua gió cuốn
       Ðẩy trồi lên chìm xuống nôn nao
       Nàng vừa tỉnh giấc chiêm bao
840. Chung quanh bỗng thấy lao xao tiếng người.

       Quan Thượng Thư lựa lời an ủi (64)
       Lệnh vua Trần nàng phải hồi hương
       Ý Vua và ý Chiêm vương
844. Muốn nàng trình diện Thượng Hoàng Nhân Tông

       Ngài sẽ quyết nỗi lòng Công chúa
       Việc Trà Tỳ nàng đã đưa ra
       Chuyện này là chuyện quốc gia
848. Tình riêng nhưng vốn lại là việc chung

       Bờ Ðại Lãng dừa rừng san sát (66)
       Thuyền tan tành trôi dạt nơi đâu
       Nhìn xa, trời đất đôi màu
852. Nửa xanh mặt nước, nửa sầu chân mây

       Kỳ hậu sản gây gây mỏi mệt(67)
       Sóng dồi say chưa hết cơn đau
       Trời xanh bẻ gãy nhịp cầu
856. Ái ân đứt đoạn pha màu tóc tang

       An phủ sứ Ðặng Vân vào bẩm(64)
       Thuyền theo hầu đã đắm hôm qua
       Vấn an sức khỏe lệnh bà
860. Ðường về cố quốc còn xa nghìn trùng

       Trần Khắc Chung và An Phủ Sứ
       Cũng đau lòng trước sự ra đi
       Vội vàng tử biệt sinh ly
864. Chế Mân vội thác để chi nỗi này

       Cành nguyệt quế, mấy lần hoa nở
       Ðóa hoàng mai giận gió đông phong
       Sương che mây phủ chập chùng
868. Gập ghềnh quay lại lạnh lùng mưa đan

       Sầu càng thấm mưa càng nặng hột
       Gió thở dài như khóc tình xưa
       Dấu chân ai phủ bụi mờ
872. Tưởng rằng trọn kiếp đâu ngờ chia tay

       Ðêm thức giấc còn say cơn mộng
       Nghĩ con thơ bé bỏng ai trông
       Nhớ con đứt ruột nát lòng
876. Nhớ con nước mắt lưng tròng hơi sương

       Nổi thống khổ dễ thường biết trước
       Ðã chìm vào khó bước được ra
       Vú căng cương sữa chan hòa
880. Nghĩ con đang khát lòng ta não nề

       Nắng vàng hoe, gió bay đồi cát (65)
       Tình đang nồng bỗng nhạt sắc hương
       Oái ăm chi cái đoạn trường
884. Người giờ đã khuất hương tàn vây quanh

       Nỗi cô đơn xây thành vây bủa
       Ngày qua ngày từng bữa nao nao
       Oán gì! Ðất thấp trời cao
888. Chạnh lòng nhớ lại biết bao là sầu

       Ðường xa xôi vào sâu Yên Tử (68)
       Núi chập chùng có tự ngàn năm
       Cha già vóc hạc, áo thâm
892. Nụ cười nhân hậu đăm đăm nhìn nàng

       Nàng qùi xuống lệ trào thấm áo
       Kể chuyện đời giông bão đi qua
       Chế Mân nay đã băng hà
896. Bơ vơ thế tử Ða Da con nàng

       Trước Phật đường dâng hương qùi lạy
       Kiếp phong trần xin rảy nước dương (69)
       Ðứt tình một khúc tơ vương
900. Trang nghiêm tiếng bảng, ngân chuông tiếng thừa (70)

       Cha trầm ngâm một lời không nói
       Gửi cái nhìn vào cõi hư vô
       Bảo Ðàn một đóa tường vi (71)
904. Trà tỳ xin được thiên thu với chồng

       Ngài hiểu thấu nỗi lòng con trẻ
       Biết rằng nàng đang nghĩ điều chi
       Tâm chưa định được cơn mê
908. Trí chưa thông suốt những gì thiệt hư(80)

       Trong im lặng nhiều điều được nói
       Bao nỗi lòng cởi trói từ nay
       Bổn tâm tự tánh là hay
912. Vốn không dao động xưa nay cội nguồn(81)

       Một quyển sách trao luôn nàng giữ
       Lão thiền sư chỉ nói mấy lời
       Dặn nàng cố gắng nghỉ ngơi
916. Tâm thường an lạc xa nơi cung đình

       Vua Anh Tông một mình muốn biết
       Chỉ riêng nàng, những việc xảy ra
       Trà Tỳ em muốn hay là
920. Chiêm vương bắt ép em ta Trà Tỳ?

       Lòng chẳng dứt, bốn bề hiu quạnh
       Nỗi sầu nào ẩn hiện quanh đây
       Sụt sùi pha lẫn chua cay
924. Làm sao trả hết, buồn vay cả đời

       Nhỏ giòng lệ khôn vơi sầu hận
       Sao đầy trời, đêm vắng trăng treo
       Vô tình mấy hạt sương gieo
928. Thương con măng sữa, sớm đeo nỗi sầu

       Ðêm thăm thẳm một màu tang chế
       Chàng mất rồi khóc kể nào nguôi
       Như con chim nhạn lạc loài
932. Một ao nước mắt, một trời thương đau

       Sầu uốn khúc người đâu có biết
       Chẳng lúc nào có được bình yên
       Nhớ chi những phút êm đềm
936. Chừ đây như nắng chiều in trước thềm

       Khi nghe tin Thượng hoàng viên tịch (82)
       Cả toàn dân thương tiếc bàng hoàng
       Với nàng đứt ruột bào gan
940. Tang chồng chưa mãn, giờ tang cha già

       Mắt ráo hoảnh nỗi nhà đau đớn
       Ðức cù lao ngàn vạn ngổn ngang(83)
       Luôn hồi một kiếp đa đoan
944. Trầm luân bể khổ dặm trường nhân sinh

       Núi Hổ Sơn vòng quanh dốc đá (68)
       Cảnh lâm tuyền bóng ngã hoàng hôn
       Chùa xa vẳng tiếng chuông vàng
948. Áo sồng thay áo bà hoàng năm xưa

       Bèo một cánh sóng xô, gió đẩy
       Hoa một cành sắc dậy, hương đưa
       Thương ôi trải mấy gió mưa
952. Ðành thôi vui cảnh muối dưa sớm chiều

       Ðời vàng son mỹ miều nhung gấm
       Ðã hết rồi nệm ấm chăn êm
       Mùi thiền nay bén nhân duyên(81)
956. Mượn câu kinh kệ khuây niềm khổ đau

       Nhưng khốn nỗi lòng sầu chưa dứt
       Tưởng con thơ ruột đứt đòi cơn
       Khổ nào, bằng khổ xa con
960. Khóc như vượn khóc vì con như mình

       Ðêm đông giá, gió luồn khe cửa
       Ðến đông này lần lữa ba năm
       Trăng tròn, trăng khuyết, tròn trăng
964. Nhớ thương chồng chất khó ngăn mạch sầu

       Mẹ đứt ruột, con đâu hiểu nổi
       Tội tình chi con mới sinh ra
       Chào đời con chẳng thấy cha
968. Mẹ dù còn đó cũng là như không

       Mẹ lạy con vì lòng yếu đuối
       Bỏ rơi con lúc mới ba trăng
       Tưởng theo cha đến vĩnh hằng
972. Nào ngờ bạc phận cũng bằng sống dư

       Mẹ lạy con bởi vì cách trở
       Không gần con, ấp ủ lúc đau
       Chẳng nghe tiếng nói ban đầu
976. Của con bập bẹ những câu đầu đời

       Mẹ lạy con bởi người dối trá
       Chặt đứt rồi dòng sữa vừa phun
       Tách nhau gió cuốn mây đùn
980. Nhớ con đói sữa mà run cả hồn

       Trong đời mẹ, chỉ còn tiếc nuối
       Không bên con lúc tuổi còn non
       Làm sao nói hết nỗi buồn
984. Chít vành trăng sáng bằng vuông khăn sầu

       Mẹ còn sống coi như đã chết
       Mối thâm tình đã hết từ khi
       Triều đình Ðại Việt đem đi
988. Quân chia ba đạo tiến về đất Chiêm (86)

       Năm năm, trước trong hôn lễ mẹ
       Dân Chiêm thành làm lễ rước dâu
       Dâng làm sính lễ hai châu
992. Tỏ tình hòa hiếu dài lâu sau này

       Tình giao hảo tiếc thay ngắn ngủi
       Giữa Chiêm Thành, Ðại Việt từ đây
       Trở thành như khói sương bay
996. Chiến tranh tái diễn như ngày năm xưa

         Thật đau đớn con còn ít tuổi
         Nhưng con là giòng dõi Chiêm vương
         Mai kia ngoài bãi chiến trường
1000. Thân làm đại tướng chẳng nhường địch quân

         Mẹ cũng biết đời con sẽ khổ
         Bởi vì con có trái tim người
         Mang hai giòng máu Việt Hời
1004. Tình cha, nghĩa mẹ tách đôi sao đành!

         Hận thù do chiến tranh chất đống
         Vua nhà Trần dấy động binh đi
         Bắt vua Chế Chí mang về (57)
1008. Ðặt lên vua mới trị vì nước Chiêm

         Nỗi buồn phiền lòng riêng ai biết
         Cứ mỗi lần dập tiếng quân đi
         Mẹ nghe xấu hổ ê chề
1012. Dù sao cũng đã có khi mẹ là

         Bà Hoàng Hậu kiêu sa một thuở
         Dân Chiêm Thành trăm họ mến yêu
         Chiến tranh giờ hóa tiêu điều
1016. Do đâu, tháp đổ, đền xiêu thế này

         Nỗi lòng mẹ nào ai hiểu được
         Thế cuộc cờ biết trước được đâu!
         Chừ thì thù hận càng sâu
1020. Nhớ ngày xưa ấy mà đau đớn nhiều

         Mẹ ở giữa hai điều oan nghiệt
         Làm sao đây! Trước việc can qua
         Bên này đất Việt quê cha
1024. Bên kia cửa ải xa xa quê chồng

         Tình huynh đệ đã không còn nữa
         Những gì ngài đã giữ nhiều năm
         Giữa hai dân tộc ước thầm
1028. Hòa bình trải rộng tới gần cực Nam

         Mười một năm, ngày sinh Thế tử (87)
         Huệ Võ Vương tái chiếm Chiêm Thành
         Lao vào những cuộc viễn chinh
1032. Chỉ say chiến thắng quên tình thông gia

         Người Chiên Thành người ta chạy loạn
         Chế Ðà A bôn tẩu Qua Da
         Dân tình thống khổ can qua
1036. Còn riêng Thế tử Ða Da lạc loài

         Ðất nước ấy khắp nơi đổ nát
         Trời xanh kia bái ngát nỗi đau
         Oán thù chốc lại thêm sâu
1040. Nhân dân uất hận chắc sau có ngày

         Chế Ða Da lúc này đã lớn
         Với cậu mình lòng oán nhiều hơn
         Xa anh vạn dặm Trường Sơn
1044. Mẹ thì giam lỏng cô đơn cả đời

         Nỗi đau đớn oằn vai tuổi trẻ
         Nặng hận thù lúc nghĩ quốc gia
         Ngẫm mình thêm thấy xót xa
1048. Tình riêng để dưới, trên là quê hương

         Ðời đã dạy cho chàng thù oán
         Gieo vào lòng trong trắng thơ ngây
         Anh thì giặc bắt lưu đày
1052. Còn anh bôn tẩu ra ngoài đảo xa

         Ngôi vua đó người ta áp đặt
         Trước tình cảnh nước mất nhà tan
         Mưu sâu tính kế liên hoàn
1056. A Nan được tước : Á Vương Chiêm Thành

         Cảnh nồi da, đoạn đành xáo thịt
         Người Chiêm Thành nghĩ kế ngăn quân
         Phòng người ngoại tộc xâm lăng
1060. Xây thêm thành lũy để ngăn giặc tràn

         Con cô cậu, người Nam, kẻ Bắc
         Bỗng dưng chừ đối mặt chiến trường
         Hận thù nào có tiếc thương
1064. Thúc quân ra trận còn vương lời nguyền

         Trần Ðại Niên tướng quân Ðại Việt
         Năm Bính Dần lãnh việc đánh Chiêm
         Ða Da thống lĩnh binh quyền
1068. Hai bên quần thảo đất nghiêng trời gầm

         Giữa chiến trường thây nằm ngã ngục
         Cuộc tương tàn càng lúc càng say
         Vì ai gây cảnh tượng này
1072. Máu tuôn thành suối xương xây nên đồi

         Quân Ðại Việt đánh hoài không thắng
         Bèn rút về theo hướng Ðông Tây
         Trải qua đã mấy trăm ngày
1076. Chừ đây tạm lắng phút giây ngậm ngùi

         hế Ða Da cũng lui về trại
         Thành Ðồ Bàn mở hội khao quân
         Riêng chàng lòng mãi bâng khuâng
1080. Quê cha, nước mẹ đồng cân khó lường

         Ðời bể khổ thầm thương số phận
         Tước công hầu vương vấn làm chi
         Còn chăng nắm cỏ xanh rì
1084. Tìm đường giải thóat Na Ðề đến nơi

         Mấy chục năm một đời huyễn mộng
         Ðời xoay vần như bóng chim câu
         Tình nồng một khúc mưa ngâu
1088. Dư âm vọng lại tiếng sầu ngàn năm

         Nàng Công Chúa Huyền Trân thuở nọ
         Mượn cửa thiền làm chỗ nương thân
         Vương chi hạt bụi vi trần
1092. Hồi chuông tĩnh thức còn vương giữa trời

         Giờ kinh hành bên ngoài thiền cốc
         Cỏ ven đường còn bốc hơi sương
         Thế gian vạn sự vô thường
1096. Bước chân thanh thản nhẹ dường khói mây

         Tưởng quên được những ngày đau đớn
         Lại giật mình một thoáng xa xa
         Sao rồi! Thế tử Ða Da
1104. Sáu mươi năm đó, mẹ xa con rồi

         Thân Ðại tướng một thời oanh liệt
         Bỗng nhiên sao! Biền biệt tăm hơi
         Nghe con bỏ nước đi rồi
1108. Tây Trúc hành đạo xa xôi cõi nào?

         Ðã nhiều năm, mẹ nào gặp mặt
         Kể từ khi tấm tức ra đi
         Lên thuyền nào có hồ nghi
1112. Nhìn con thơ dại mẹ thì đắng cay

         Con phiêu bạt tháng ngày đây đó
         Bước gập ghềnh sương gió băng qua
         Sau lưng bỏ lại Tháp Ngà
1116. Oan khiên trói buộc xót xa phận người

         Nỗi khổ này quên làm sao được
         Giọt máu đào lưu lạc nơi đâu
         Mặc dù Ðạo Pháp thâm sâu
1128. Thoát vòng luẩn quẩn, có đâu dễ gì?

         Ðêm đông đến sương che trắng xóa
         Gió rét về lạnh giá từng cơn
         Lúc đau cố nuốt cơm sầu
1132. Dày vò thân xác héo hồn ai đây

         Mây trôi giạt mảnh mai dáng núi
         Chùa Nộn Sơn một cõi thâm u
         Phong sơn vách đá mịt mù
1136. Suối tuôn róc rách như ru lòng người

         Vị sư nữ tuổi đời nặng trĩu
         Ngồi Tham thiền Quán chiếu đời sau
         Quá nhiều những cảnh thương đau
1140. Ði qua trước mắt nỗi sầu khôn nguôi

         Chuyện về sau, người đời kể lại
         Ngày cuối cùng, Công Chúa Huyền Trân
         Trước giờ sắp sửa lâm chung
1144. Có ngài Hòa thượng áo sồng đến thăm

         Người đến thăm chính là thế tử
         Con của nàng công chúa Huyền Trân
         Và chồng Hòang đế Chế Mân
1148. Từ nơi Tây Trúc về thăm mẹ mình

         Vị thiền sư khẽ nghiêng đảnh lễ
         Vấn an người sư nữ già nua
         Thấm truyền Mật Khế chơn tu
1152. Ðộ bà giải thóat qua bờ Vô Minh

         Gió vô tình lay cây nhân thế
         Vòng tử sinh sá kể làm chi
         Cuối đời một cuộc chia ly
1156. Vỗ tay mà hát để nghe tiếng mình

         Khỏang trời xanh sương pha giọt nắng
         Cõi trầm luân chừ vắng bóng ai
         Giữa đời một nhánh hoàng mai
1160. Ðông phong trắng điễm một vài nụ xuân.