MỘT SỰ KIỆN

ÐÃ GIẾT CHẾT GẦN MỘT NỮA DÂN SỐ SAIGON

HỒ ÐẮC DUY

 

 

Saigon là miền đất thiêng gắn liền với các vua chúa triều Nguyễn

Năm 1698 Chúa Nguyễn phúc Chu tức là Hiển Tông Hiếu Minh Hoàng Ðế sai Nguyễn hửu Cảnh làm Kinh Lược đất ấy ,đặt Phủ Gia Ðịnh,lấy xứ Saigon đặt làm Huyện Tân Bình dựng dinh Phiên Trấn. Saigon được chính thức khai sinh từ năm ấy cho đến bây giờ đúng 300 năm

Năm 1801 tại Gia Ðịnh có dịch đậu mùa . Ðông Cung Nguyên soái Quận Công Cảnh tức Hoàng tử Cảnh con vua Gia Long đang trấn nhậm đất ấy chẳng may măc bệnh hiễm nghèo các Ngự y cố gắng chạy chửa nhưng cuối cùng đành bó tay, Hoàng Thaí Tử mạng vong vì bệnh đậu mùa.Tháng 8 năm Ất sửu (1806) trước khi lên ngôi Hoàng Ðế ,vua Gia long đã cho di hài con mình về Huế và lập tẩm viên tại Vỹ Giạ , truy thụy là Anh Duệ Hoàng Thái Tử

Ðất Saigon-Gia Ðịnh.được dặt biệt vua chúa triều Nguyễn quan tâm đến. Năm 1806 vua Gia Long đã ghi công người khai sinh thành phố Saigon-Gia Ðịnh là Nguyển Hừu Cảnh lên hàng Thượng Ðẳng Công Thần ,triều đình cấp cho ông một người cháu ấm thọ đội trưởng, 6 mộ phuvà 15 mẫu tự điền.

Khi nghiên cứu sự hình thành,phát triễn vùng đất mới này,việc thành lập các khu định cư , định canh,việc di dân và đặt biệt là mô hình bệnh tật ở Saigon-Gia Ðịnh của nhiều thế kỷ trước ta thấy có các đăt điễm sau đây:

Trước thế kỷ XV Saigon là đất hoang dã chỉ có một số ít là dân Chân Lạp và ít người gốc việt sinh sống, họ sống thánh các cụm dân cư nhỏ thưa thớt. Nguyên nhân tử vong chủ yếu là do thiên tai,đói khác ,tai nạn,ngộ độc vì ăn phải các thứ nấm độc,cá, cây củ hoặc bị rắn cắn, cọp beo,cá sấu ăn thịt..

Từ năm 1698 đến 1802 là lúc Gia Long thống nhất đất nước . Trấn Gia Ðịnh đổi thành Gia Ðịnh thành năm1808, Lê văn Duyệt được cử làm Tổng Trấn đất này vào tháng 7 năm Nhâm thân (18120).Tháng 6/1818 các thương nhân người Ma Cao, Pháp, Bồ Ðào Nha.đem thương thuyền họ cập bến Saigon-Gia Ðịnh buôn bán.Theo chân các thương lái người ngoại quốc một số bệnh tật ùa tràn vào đất Gia Ðịnh-Saigon nhất là các bệnh dịch như dich hạch dịch tả ..

Năm 1859 khi Thực dân Pháp nổ súng vào thành Gia Ðịnh cho đến khi chúng chiếm được Saigon vào năm 1861 thì bệnh tật cũng theo đoàn quân viễn chinh Pháp mà đa số là lính lê dương gốc người Phi Châu với một số bệnh chưa hề thấy ở nước ta

Từ năm 1861 đến 1885 các dịch bệnh thường do hai nguồn : Tại chổ hay do các nước khác,hoặc đội quân thực dân Pháp mang lại

Trong" Quốc Triều Chính Biên" của Quốc sử quán triều Nguyễn trang 145 ghi tháng 5 năm Kỷ sửu (1829 ): "Bộ hộ tâu dâng tổng sách số hộ trong nước cọng 719.510 người. Ngài ( Minh Mạng ) ngự chế bài " Hộ Khẩu kỷ sự "mà ghi việc ấy so vơí năm Gia Long thứ 18 (năm 1819 dân số cả nước là 612.912) tăng thêm được 106598 người .Theo bản tâu của Bộ Hộ đệ trình cho vua Thiệu Trị tháng 6 năm 1840 thì năm nay hộ khẩu nhơn đinh trong nước được 925.184 ,năm1847 lên đến 1.024.388 ,trong đó số đinh ở Hà Nội là 64.201, Thừa Thiên là 42.751 , Saigon-Gia Ðịnh là 51.788 người

Một sự kiện đã làm thiệt mạng gần hoặc hơn một nữa dân số Saigon-Gia Ðịnh.

Trong cuốn " Biên Niên Lịch Sử Cổ Trung Ðại Việt Nam " trang 433 chép rằng:

Từ Gia Ðịnh Bình Thuận trở ra Bắc có nạn dịch .Riêng số dân Gia Ðịnh bị chết dịch là hơn 18.000 người.Nhà nước phải miễn thuế thân năm 1826 cho dân vùng này "

Nếu tính dân số của Gia Ðịnh-Saigon vào thời điễm năm 1826 thì số hộ lúc ấy vào khoảng trên dưới 40.000 người .

Trong lịch sử nước ta có rất nhiều trận thiên tai,hạn hán ,lụt lội,mất mùa , đói kém có lúc chết hết cả một làng,cả một vùng . Một doạn trong Ðại Việt Sử Ký Toàn Thư phần Bản Kỷ Tục Biên quyễn XVI trang 36b chép: Hồng Phúc năm thứ I (1572) Năm ấy ,các huyện ở Nghệ An ,đồng ruộng bỏ hoang ,không thu được hạt thóc nào,dân đói to,lại bị bệnh dịch,chết đến qúa nữa ,nhiều người xiêu giat,kẻ thì lần vào Nam,người thì giạt ra Bắc,trong hạt rất tiêu điều. Hay ở quyễn XVII trang 57a : Năm 1596 " bấy giờ đại hạn,thóc lúa vụ chiêm đều không thu được,đầm phá khô cạn,cây cở úa vàng,hoa không kết trái .Trộm cướp quần tụ trong dân gian...thủy bộ không thông,đường sá bế tắc,dân đói nhiều,chết đến qúa nữa. "

Trong các sách sử cuả nước ta thường các sử gia chỉ ghi là bệnh dịch chứ không ghi rỏ là bệnh dịch gì. Khi chúng tôi nghiên cứu ,đối chiếu về mặt dịch tể học, xác xuất,loại bệnh thường hay xãy ra tháng nào trong năm , đường di chuyển ,lan tràn của cơn dịch cùng tỷ lệ tử vong cao thì có thể tiên đoán được đó là bệnh gì : có hai khả năng dịch hạch hay dịch tả . Dịch Hạch thường xãy ra vào mùa hè nhưng cơn dịch năm 1820-1826 ở Gia Ðịnh - Sài Gòn xãy ra từ mùa thu cho đến mùa đông tức là khoảng vào tháng 7 cho đến tháng 11 Âm lịch, nếu đối chiếu với những cơn dịch từ năm 1900 trở về sau này thì là những tháng mà bệnh dịch tả thuờng hay xuất hiện . Với nhận định đó thì trận dịch năm 1826 có thể là do bệnh dịch tả . Từ năm 1847 trờ về sau thì các trận đại dịch xảy ra vào các măn 1850,1854,1859,1865,1866,1885,1895.trong đó trận dịch năm 1850 là acù liệt nhất "Tả hửu trực kỳ và Nam kỳ lục tỉnh lâu nay dân bị nhiễm bệnh hơi nặng ; Bộ Hộ tính cả Nam,Bắc các hạt bị bệnh hơn 589.460 người lại bị mất mùa . Ðó là một con số qúa lớn mà chúng ta khó tưởng tượng nổi về những thiệt hại vật chất và nhân mạng trong thời điểm ấy, còn trận dịch năm 1885 đã giết chết hơn nữa số quân viễn chinh thực dân Pháp

 

Dịch tả là một bệnh tiêu chảy cấp tính do Vibrio Cholera, hình que, rất di động, gây hiện tượng mất nước nghiêm trọng,tiến triển rất nhanh chết sau vài giờ nếu không được điều trị nhanh chóng và đúng cách . Ấn Ðộ là cái nôi bệnh Dịch Tả của Thế Giới ,ngay từ năm 1613 Công Ty Ðông ấn Hà Lan cho thuyền đến buôn bán với cả Ðàng Trong và Ðàng Ngoài .Thương gia Anh Peacok đem tàu tới Ðàng Trong lập cảng Hội An,Walter Car Werder lên bờ đem theo tặng vật của vua nước Anh tặng chúa Nguyễn Phúc Nguyên, Các thương thuyền trước khi cập bến Hà Tiên, GiaDịnh-Saigon thường ghé qua cảng này có thể đã đem theo mầm bệnh dịch tả sang nước ta theo như nhận định của của sử gia viết Quốc Triều Chính Biên ghi rằng: Năm 1820 bệnh dịch từ mùa thu qua mùa đông ,khởi đầu từ Hà Tiên suốt đến Bắc thành, số dân chết đến 206.835 người (trên tổng số hộ dân cả nước là 612.912 tức lá chết 1/3 dân số ) đó là không kể trai , gái, già ,trẻ ở ngoại tịch..đồn rằng bệnh dịch ấy từ bên Thái Tây lây qua "

Ðường lây truyền Phân-Nước từ một người bị bệnh là phương thức truyền

bệnh phổ biến nhất trong cộng đồng,,song sự nhiễm bệnh qua đường thức ăn có thể góp phần vào sự lây lan trong gia đình. Tính chất theo mùa của bệnh dịch tả có thể liên quan đến những điều kiện ảnh hưởng đến việc tăng sinh của vi trùng thương hàn hoặc là những thay đổi mùa làm ảnh hưởng đến việc thói quen dùng nước của dân chúng. Từ 24 đến 48 giờ sau khi nhiễm bệnh thì có những triệu chứng đột ngột là tiêu chảy liên tục ,dử dội,làm bệnh nhân nhanh chóng mất nước và tình trạng tổng quát càng trở nên suy sụp hơn nếu ói nhiều ,có thể đi tiêu 1 lìt phân trong một giờ ,và nội trong vòng 24 giờ nếu không điều trị kịp thời thì có thể thiệt mạng. Sở dĩ dân chết nhiều vì một quan niệm sai lầm là kiên uống nước khi tiêu chảy.

Nếu đem so sánh tổng số người thiệt mạng do chiến tranh cùng thời với dịch bệnh thì thật không thấm vào đâu thí dụ : Loạn Lê Văn Khôi con nuôi Lê Văn Duyệt ,chiếm thành Phiên An từ tháng 6ø năm 1833 đến tháng 7 năm 1835 thì Quốc Triều Chính Biên ghi : " giặc bị bắt sống và bị chém cả thảy 1831 người,không còn sót người nào,quan binh bị thươnghơn 400,chết trận hơn 60;tù phạm thú đinh bị thươnh hơn 70 ,chết trận hơn 20 người ".Như vậy chỉ thiệt mạng hơn 1911 người. Hay trận quân Pháp đánh chiếm thành Gia Ðịnh Ở Ðại đồn Chí Hòa tháng giêng năm Tân dậu (1861 ) quân ta thiệt mạng có 300 người

Nhân kỷ niệm Saigon 300 trăm năm thử điễm qua một số sự kiện có liên quan đến bệnh tật của Saigon năm xưa để thấy rằng ông cha ta đã phải vượt qua bao gian khổ, chiến tranh,thiên tai, hạn hán,lụt lội,đói kém và bệnh tật để tồn tại dến ngày nay là một diều rất phi thường

 

Tài liệu tham khảo :

* Ðại Việt Sử Ký Toàn Thư

* Biên niên Sử Cổ Trung Ðại Việt Nam

* Cận Ðại Việt Sử Việt Nam

* Quốc triều Chính Biên

* Maladies transmissibles au Viet Nam